Agresja w wieku przedszkolnym

Agresja w wieku przedszkolnym

Zdefiniowanie pojęcia agresja jest trudne. Obok pojęcia „agresja” używa się czasem terminów: wrogość, wojowniczość, destrukcyjność. Terminy te określają tendencje czy też skłonność do zachowania czynnego lub werbalnego.

Nie ma zgodności w poglądach na temat źródeł agresji, wśród uczonych trwa spór o jej wrodzony bądź nabyty charakter. Istnieją 4 zasadnicze koncepcje agresji:
- pierwsza twierdzi, iż człowiek rodzi się z gotowym instynktem nazywanym instynktem walki, niezbędnym do życia tak jak np. instynkt głodu.
- druga traktuje agresję, jako reakcję na frustrację. Zachowanie człowieka jest zawsze skierowane na zaspokojenie pewnych celów, w ich osiągnięciu napotyka on jednak na trudności i to wywołuje frustracje, staje się pobudką do agresji.
- trzecia koncepcja wskazuje na agresję, jako nabyty popęd. Reakcja gniewu dostarcza wzmocnień dla zachowania agresywnego.
- czwarta przyjmuje agresję, jako nawyk czyli zachowanie dobrze wyuczone, do tego stopnia, że jest zautomatyzowane, realizowane bez pełnej kontroli świadomości.

Siła agresji, częstotliwość występowania, rodzaj manifestowanych zachowań zależą tak jak osobowość człowieka, od zadatków wrodzonych, aktywności własnej, wpływu środowiska i od wychowania. W każdym przypadku agresji można teoretycznie wyróżnić kilka czynników:

1.Czynnik wrodzony- u wszystkich ludzi mniej więcej jednakowy. Większe różnice w tym zakresie determinują w szczególnym stopniu agresję patologiczną. Czynnik ten trzeba w wychowaniu uwzględnić, dostosowując działania do wrodzonych możliwości dziecka.

2.Czynnik aktywnościowy - stwarzający różne możliwości w zakresie zdobywania przez dziecko doświadczeń. Bardziej aktywne dziecko wcześniej i częściej będzie narażone na przypadkowe konflikty związane z nimi frustracje. Będzie prawdopodobnie częściej nagradzane i karane, będzie, zatem miało większe szanse wyuczenia się agresywnych, ale również nie agresywnych sposobów zachowania. Wychowując, możemy się starać stymulować aktywność dziecka lub też hamować nadmierną aktywność.

3.Czynnik flustracyjny- zależy w dużym stopniu od środowiska i postaw rodzicielskich.

4.Czynnik naśladowczy- zależy od środowiska. Można go modyfikować przez wychowanie-dostarczając odpowiednich wzorów do naśladowania lub wpływając na środowisko dziecka, zwłaszcza na jego środowisko domowe.

5.Czynnik instrumentalny- bardzo zależy od pozostałych czynników, jest w największym stopniu podatny na wpływy wychowawcze.

Termin „dzieci agresywne” odnosi się do takich dzieci, które w dotychczasowym życiu nauczyły się stosowania zachowań agresywnych w odpowiedzi na różne sytuacje konfliktowe i stosują je częściej niż ich koledzy w tym samym wieku. W wyniku badań stwierdzono związek pomiędzy ogólnym poziomem aktywności dzieci przedszkolnych a liczbą ich zachowań agresywnych. Konsekwencją pedagogiczną tego spostrzeżenia jest stosowanie w procesie wychowawczym wobec dzieci bardziej aktywnych większej i liczby metod zapobiegających zachowaniom agresywnym a jednocześnie utrwalających postępowanie akceptowane społecznie. Należy sprawić, by dzieci nauczyły się innych rodzajów postępowania w sytuacjach,w których dotychczas były agresywne, zachowania być może słabo im znanego lub nieznanego w ogóle.
       
Ważnym aspektem tego zagadnienia jest zwrócenie uwagi na zaspakajanie podstawowych potrzeb takich jak, poczucie bezpieczeństwa, miłości, aktywności, akceptacji czy wolności. Niezaspokojone potrzeby są przyczyną szukania różnych taktyk zmierzających do ich realizacji. Często za demonstracyjnie agresywnymi czynami kryje się lęk. W kontaktach z takimi dziećmi należy zadać sobie pytanie,:„Czego ono się boi?” Ważnym czynnikiem przeciwdziałającym powstawaniu lęku w relacjach społecznych jest poczucie bezpieczeństwa. Dzieci mające skłonności agresywne częściej niż ich rówieśnicy manifestują aspołeczne reakcje. Nie pomaga wówczas karanie gdyż zwiększa tylko poczucie zagrożenia i podnosi napięcie emocjonalne, w rezultacie raczej utrwala niż likwiduje agresję. Postępowanie wychowawcze musi, przeto opierać się na znajomości potrzeb dzieci. W latach sześćdziesiątych psychologowie postawili hipotezę, iż w warunkach spełniania wszystkich potrzeb dzieci, nawet drobnych będą one rozwijały się bez nerwic i agresywnych zachowań. Szybko jednak przekonano się, że takie metody wychowawcze sprzyjały kształtowaniu się u dzieci nieodpowiedzialności, niezdolności do wytrzymywania napięcia, dłużej trwającego wysiłku i niedojrzałości emocjonalnej. My same również często obserwujemy stosunek dziecka do osób, które je rozpieszczają- widzimy upór, kaprysy, ciągłe domaganie się czegoś, nie reagowanie na żadne argumenty oraz objawy agresji. Tak, więc należy rozgraniczyć zaspakajanie podstawowych potrzeb od zachcianek.

  W wieku przedszkolnym bardzo istotna staje się potrzeba aktywności, która ściśle wiąże się z życiem społecznym. Należy pamiętać, iż postępowanie agresywne może być nie tylko skutkiem, ale i przyczyną trudności w nawiązywaniu kontaktów oraz zgodnym współdziałaniu. Wskazane jest stwarzanie jak najwięcej okazji do osiągnięcia sukcesu przy pierwszych kontaktach małego człowieka  z ludźmi, co będzie wzmacniało potrzebę nawiązywania więzi społecznych oraz wzmacniało poczucie własnej wartości. Szczególnie polecane są w tym wypadku zabawy tematyczne, podczas których dzieci mogą uczyć się życzliwości, zainteresowania cudzymi problemami, wdzięczności, pocieszania innych itp. Uczą one min. przyznawania się do winy, co często skutecznie kończy spory i nie skłania do przemocy. Zabawa tematyczna może pomóc dziecku w znalezieniu wyjścia z trudnej sytuacji- gdyż spotyka się z zachowaniem, które stanowi najczęściej przyczynę konfliktów ( wyśmiewania, przezwiska, lekceważenie, odtrącanie).

Niezwykle istotna jest również postawa wychowawcy. Dzieciom agresywnym, o zaburzonych zachowaniach bardzo potrzebna jest pełna ich akceptacja. To nie oznacza, że powinny być akceptowane agresywne zachowania, gdyż prowadzi to do wzmocnienia agresywności. Okazanie tym dzieciom, że się je lubi, nawet wtedy, gdy nie potrafią zapanować nad swoim zachowaniem, jest dla większości z nich zupełnie nowym i ważnym doświadczeniem. Dzieci, które zwykle przyjmują rolę łobuziaków mają z reguły niską samoocenę. Nikt nie oczekuje od nich czegoś dobrego, ani otoczenie, ani one same. Agresywne dzieci z powodu specyficznie zmienionego postrzegania odbierają wiele sytuacji, jako zagrożenie, mimo że dla innych są to sytuacje obojętne. Zapobieganie powstawaniu agresywnych zachowań polega na stwarzaniu tym dzieciom możliwości korygowania nieprawidłowych spostrzeżeń, aranżowania okazji do współdziałania z grupą w sposób zgodny, bezkonfliktowy, organizowaniu warunków do wyciszenia i pogłębiania umiejętności panowania nad swoimi emocjami i kształtowania właściwego zachowania.
Problem agresji jest niezwykle złożony, nie można go rozwiązać w sposób łatwy i szybki. Punktem wyjścia musi być zawsze dobre poznanie dziecka.

Autor: mgr Ewa Kamer

Skomentuj

Bądź pierwszym, który skomentuje ten wpis!

Tagi