Dojrzałość szkolna dziecka warunkiem powodzenia w nauce

Dojrzałość szkolna dziecka warunkiem powodzenia w nauce

Podjęcie przez dziecko obowiązku szkolnego wiąże się z początkiem nowego, bardzo ważnego etapu w życiu. Przechodząc z wieku przedszkolnego w wiek wczesnoszkolny ulega zmianie podstawowa forma działalności dziecka. Dotąd była to zabawa. Teraz będzie nauka.

Osiągnięcia w nauce będą podstawowym kryterium oceny dziecka. Jednak, aby dziecko mogło sprostać wymaganiom szkolnym i w pełni się rozwijać musi osiągnąć dojrzałość szkolną. Każdy rodzic wiedzieć powinien, na czym polega dojrzałość szkolna. Najogólniej można powiedzieć, że jest to gotowość dziecka do rozpoczęcia nauki w szkole, uzależniona od osiągnięcia takiego stanu rozwoju fizycznego, emocjonalno – społecznego i umysłowego, który umożliwia sprostanie obowiązkom szkolnym.

Dojrzałość fizyczna

Podstawowym przejawem dojrzałości fizycznej jest dobry stan zdrowia, odporność na choroby i zmęczenia, sprawność narządów zmysłu i narządów artykulacyjnych (prawidłowa wymowa wszystkich głosek) oraz ogólna sprawność ruchowa i manualna, która związana jest z dobrą orientacją przestrzenną, a także koordynacją i pamięcią wzrokowo – słuchowo – ruchową. Przejawem dojrzałości fizycznej jest zręczność, sprawność ruchów rąk, umiejętność hamowania pewnych impulsów ruchowych, wykonywanie ruchów ciągłych (przy wykonywaniu elementów graficznych), zdolność utrzymywania kierunku ruchu (rysowanie elementów wzdłuż linii poziomej). Podstawowym elementem dojrzałości psychoruchowej jest umiejętność przetwarzania statystycznego obrazu graficznego na obraz dźwiękowy (litery – głoski, wyrazy – słowa) oraz obu tych obrazów na obraz ruchu. Do osiągnięcia tej umiejętności potrzebny jest określony poziom pamięci wzrokowej i słuchowej. W gotowości do nauki czytania i pisania podstawową rolę odgrywa więc współdziałanie ośrodka wzroku, słuchu, ruchu i mowy znajdujących się w korze mózgowej.

Dojrzałość emocjonalno – społeczna


Przejawem dojrzałości emocjonalno- społecznej będzie samodzielność, zaradność, chęć i umiejętność nawiązywania kontaktów z rówieśnikami i nauczycielem oraz umiejętność przystosowania się do wymogów nowego środowiska. Poważną rolę odgrywa też wspomniana już równowaga, obowiązkowość i wytrwałość, wiara we własne siły, umiejętność podporządkowania się wymaganiom nauczyciela, a także wrażliwość na jego opinię i ocenę. Dużą rolę ma również łatwość nawiązywania kontaktu z rówieśnikami i nauczycielem, współdziałaniu w zabawie i wykonywaniu zadań. Rozumienie poleceń kierowanych do całej grupy, a nie tylko do pojedynczego dziecka. Dziecko społecznie dojrzałe do szkoły cechuje się wrażliwością na opinię dorosłych, liczenie się z ich oceną, zarówno pozytywną jak i krytyczną, obowiązkowość i odpowiedzialność za wykonywane zadanie. O przystosowaniu się do nowych warunków decyduje również stan równowagi nerwowej umożliwiający dzieciom opanowanie reakcji emocjonalnych: płacz, wypowiadanie się w niewłaściwych momentach.

Dojrzałość umysłowa

O umysłowej gotowości do nauki świadczy poziom poznawczej aktywności dziecka, jego zainteresowanie dla wiedzy jako źródła informacji. Dziecko umysłowo dojrzałe chce się uczyć, interesuje się czytaniem i pisaniem oraz dobrze orientuje się w najbliższym otoczeniu i środowisku, w którym żyje. O umysłowej gotowości dziecka do nauki stanowi również jego poziom mowy i myślenia, umiejętność swobodnego i zrozumiałego dla otoczenia wypowiadania się, opowiadania, wyrażania życzeń, pytań, własnych sądów, wniosków, ocen.  O dojrzałości do czytania i pisania świadczy umiejętność wyróżniania kształtów, dźwięków, rozpoznawania, porównywania i odtwarzania. Dojrzałość do czytania przejawia się ponadto w rozumieniu znaczenia wyrazów jako graficznych odpowiedników słów. Dojrzałość umysłową charakteryzuje przede wszystkim swoboda w posługiwaniu się mową oraz prawidłowe rozumienie mowy innych. Dzieci potrafią dokonać analizy wzrokowej i słuchowej wyrazów, rozumieją, iż określone treści można przekazać za pośrednictwem mowy znaków jakimi są głoski i litery. W zakresie dojrzałości do pisania istotną rolę odgrywa stopień orientacji przestrzennej, który umożliwia dziecku rozpoznawanie i zapamiętywanie kierunku, położenia i proporcji wymiarów odwzorowywanych form graficznych oraz pamięć ruchową, umiejętność przetwarzania obrazu graficznego na obraz ruchu. W procesie tym niezbędna jest umiejętność kontrolowania wzrokiem własnych ruchów i świadome nimi kierowanie. Dojrzałość do nauki matematyki związana jest ze zrozumieniem i umiejętnością określania stosunków przestrzennych, czasowych i ilościowych w praktycznym działaniu: umiejętność prostego klasyfikowania przedmiotów według przeznaczenia, wielkości, kształtu, koloru oraz umiejętnością dokonywania na konkretnych działaniach dodawania i odejmowania

Poziom dojrzałości szkolnej dziecka w dużym stopniu zależy również od środowiska rodzinnego. Jednak największy wpływ na rozwój dziecka wywiera miejsce zamieszkania, wykształcenie rodziców, warunki mieszkaniowe, uczęszczanie lub nieuczęszczanie do przedszkola. Ważne są też bodźce rozwojowe, których dostarcza środowisko, a także możliwość nabywania doświadczeń życiowych. Dzieci przychodzące do szkoły mają tylko pozornie równy start. Często uznane za dojrzałe, mogą wykazywać poziom niższy od spodziewanego, co zostaje wyrównane w trakcie nauki szkolnej. Sukcesy dziecka w szkole w dużym stopniu będą zależeć od poziomu intelektualnego, bogatego zasobu wiadomości i umiejętności, dobrze wykształconej mowy, zdrowia fizycznego, oraz cech osobowości. Istotną rolę będzie mieć dobra orientacja w otoczeniu, jak również właściwe zaaklimatyzowanie się w grupie społecznej.

Na dojrzałość szkolną mają wpływ pewne czynniki, do których należą m. in.:

1. Czynniki indywidualne – są to przekazane drogą genetyczną lub wrodzone właściwości organizmu, a przede wszystkim ośrodkowego układu nerwowego, podłoża wyższych czynności psychicznych. Należą tu również potrzeby, skłonności i dążenia dziecka.

2. Czynniki środowiskowe – chodzi tutaj głównie o wpływy rodziny i przedszkola. Literatura podaje 3 główne grupy czynników rodzinnych mających wpływ na dojrzałość szkolną dziecka. Są to:

  • Warunki materialne - od poziomu dochodów, sytuacji mieszkaniowej, wyposażenia gospodarstwa domowego zależy, jak rodzina będzie zaspokajała potrzeby dziecka, a więc czy będzie ono racjonalnie odżywiane, zaopatrzone w potrzebną odzież, czy będzie miało warunki do nauki, odpoczynku i zabawy.
  • Warunki kulturalne jest to poziom wykształcenia rodziców, kultura językowa rodziny, potrzeby kulturalne, zasady wychowania dzieci, sposób spędzania czasu wolnego. Warunki kulturalne domu rodzinnego, a zwłaszcza poziom wykształcenia rodziców w istotny sposób wpływają na rozwój intelektualny i osiągnięcia szkolne uczniów. Rodzice wykształceni wykazują na ogół duże zainteresowanie problemami szkolnymi swoich dzieci, mają większe wymagania i aspiracje w stosunku do ich przyszłości oraz w większym stopniu pobudzają je do osiągnięć.
  • Warunki społeczno – psychologiczne to: struktura rodziny, osobowość rodziców, stosunki między rodzicami, postawy rodziców wobec dzieci oraz atmosfera panująca w domu. Dla osiągnięcia dojrzałości szkolnej istotne jest, czy dziecko wychowuje się w rodzinie pełnej lub niepełnej, mało- czy wielodzietnej, dwu- czy trzypokoleniowej. Z reguły rodzina wielodzietna stwarza korzystne warunki dla rozwoju osobowości dziecka, gdyż zmusza do liczenia się z innymi, rozwija postawy opiekuńcze. Dzieci z rodzin wielodzietnych szybciej się usamodzielniają, osiągają wyższy poziom dojrzałości emocjonalnej, nie wykazują tendencji do przeceniania samego siebie, lepiej potrafią współdziałać z innymi. Jeśli jednak rodzina jest bardzo liczna, a warunki materialne bardzo skromne, to rodzice obarczeni nadmiarem obowiązków mają mało czasu dla dzieci, pozostawiają je same sobie, nie zaspakajając wszystkich ich potrzeb. Istotnym czynnikiem wpływającym na dojrzałość szkolną dzieci jest fakt uczęszczania do przedszkola. Dzieci o długiej karierze przedszkolnej wyróżniają się lepszym uspołecznieniem, niż inne dzieci oraz lepszym przygotowaniem do szkoły.


Dziecko dojrzałe do nauki szkolnej potrafi:

  • powiedzieć, jakie ma imię i nazwisko, ile ma lat, gdzie mieszka, opowiedzieć o pracy rodziców,
  • narysować rysunek postaci ludzkiej: postać jest kompletna, części ciała są proporcjonalne do całości, części ciała są rozmieszczone właściwie,
  • obchodzić się z przyborami do rysowania, malowania, pisania; nie wychodzić poza linie kolorując obrazek; nazwać to co narysowało,
  • ciąć nożyczkami w linii prostej i krzywej; lepić z plasteliny,
  • dobrać w pary przedmioty lub obrazki, klasyfikować je wg określonej zasady, np. owoce, pojazdy, zwierzęta,
  • łączyć zbiory wg określonej cechy, np. wielkość, kolor,
  • wskazać różnice w pozornie takich samych obrazkach,
  • rozpoznać różne dźwięki z otoczenia, np. głosy zwierząt,
  • liczyć kolejno do 10 ; po przeliczeniu liczmanów powiedzieć, ile ich jest,
  • dokonywać dodawania i odejmowania na konkretach w zakresie 10
  • ma dobrą koncentrację uwagi,
  • jest zainteresowane pracą i jej efektami,
  • jest odporne na niepowodzenia,
  • jest wytrwałe przy dłuższym wysiłku,
  • prawidłowo wymawiać wszystkie głoski,
  • nazwać głoskę na początku i na końcu wyrazu, różnicować wyrazy o podobnym brzmieniu, np. kran – tran, góra – kura, bada – pada,
  • podzielić zdanie na wyrazy, wyrazy na sylaby,
  • opowiedzieć treść obrazka posługując się mową zdaniową,
  • rozwiązać proste zagadki,
  • czytać niedługie teksty ze zrozumieniem,
  • uważnie słuchać przez dłuższą chwilę opowiadania, bajki, muzyki,
  • wykonać proste ćwiczenia gimnastyczne; uczestniczyć w grupowych zabawach ruchowych,
  • wskazać lewą i prawą stronę swego ciała i osoby stojącej na wprost,
  • doprowadzić do końca rozpoczętą zabawę, pracę, w trudniejszych sytuacjach zwrócić się o pomoc do osoby dorosłej,
  • zgodnie bawić się z rówieśnikami – współdziałać, czekać na swoją kolej,
  • działać sprawnie; umieć podporządkować się słownym poleceniom,
  • wykonać podstawowe czynności samoobsługowe: samodzielnie zjeść, ubrać się, umyć, zawiązać sznurowadła, zapiąć guziki, zamki
  • ma dobre tempo pracy,
  • siedmiolatek potrafi nawiązać kontakty z rówieśnikami i dorosłymi, jest wrażliwy na opinię nauczycieli i innych osób dorosłych.


Jeśli dziecko nie osiągnie dojrzałości to:

  • Start szkolny tego dziecka jest utrudniony.
  • Nie poddaje się ono wpływom nauczyciela.
  • Staje się niechętne, nie zainteresowane zadaniami, bierne.
  • Często pracuje znacznie dłużej przy lekcjach osiągając mierne efekty.

 

Autor: Regina Szczepańska

Skomentuj

Bądź pierwszym, który skomentuje ten wpis!

Tagi