Wychowanie jedynaka w rodzinie. Metody i środki wychowawcze.

„Metoda wychowania to świadomie i konsekwentnie stosowany sposób oddziaływania pedagogicznego na jednostkę, grupę lub zbiorowość dla osiągnięcia zamierzonego celu wychowawczego. Heliodor Muszyński przez pojęcie metody wychowania rozumie: „Każdy wyodrębniony sposób postępowania wychowawcy polegający na wywieraniu określonego wpływu na aktywność wychowanka, związany zawsze z dokonaniem zmian w obrębie układu nagród i kat w danej sytuacji wychowawczej. Aby rodzina mogła prawidłowo wykonywać swoje zadania opiekuńczo – wychowawcze rodzice powinni stosować świadome metody i środki wychowawcze. Mówiąc o metodzie mówimy o sposobie postępowania. Należy przy tym pamiętać, że choć każda metoda jest sposobem postępowania, to nie każdy sposób postępowania jest metodą. Rodzice w swojej pracy wychowawczej nie powinni posługiwać się tylko jedną metodą, winni wybrać właściwą metodę postępowania z dzieckiem w określonej sytuacji wychowawczej. 

Metody wychowania można podzielić na dwie grupy:

• Metody oddziaływania bezpośredniego

• Metody oddziaływania pośredniego

Metoda oddziaływania bezpośredniego to taka, która jest realizowana bezpośrednio w kontakcie wychowawcy i wychowanka. Aby metoda ta była skuteczna, ważny jest tu autorytet wychowawcy, a więc zaufanie, szczerość, swoboda w kontaktach między wychowawcą a dzieckiem. Do metod bezpośredniego oddziaływania zaliczamy: wyjaśnianie, przekekonywanie, sugestię, perswazję, karanie i nagradzanie.

Drugą grupę stanowią metody oddziaływania pośredniego, które polegają na celowym i świadomym organizowaniu sposobów, oraz warunków życia dziecka tak, aby jego przeżycia, reakcje i zachowania przybliżały wychowanka do tego, co stanowi cele wychowania. Wśród metod oddziaływania pośredniego znajdują się metody: organizowania wielostronnej działalności wychowanka, organizowania środowiska społecznego.

Za podstawę klasyfikacji metod wychowania H. Muszyński przyjął elementy sytuacji wychowawczych. Wymienia on następujące metody:

• metodę wpływu osobistego wychowawcy

• metodę wpływu sytuacyjnego

• metodę organizowania środowiska wychowawczego

• metodę samowychowania

Metoda wpływu osobistego polega na oddziaływaniu przez przykład osobisty wychowawcy, druga metoda dotyczy stosowania systemu kar i nagród, trzecia polega na oddziaływaniu za pomocą różnych grup społecznych (np. grupa przedszkolna) i czwarta metoda samowychowania, polega na rozwijaniu samokontroli i samooceny wychowanka. Dobór metod zależy nie tylko od celu wychowania, ile od sytuacji wychowawczej w której zachodzi wychowawcze oddziaływanie. Najbardziej popularną metodą stosowaną w wychowaniu dziecka była zdaniem rodziców metoda karania i nagradzania, za którą opowiedzieli się wszyscy rodzice. „Nagradzanie określamy jako metodę wychowawczą polegającą na tworzeniu atrakcyjnych dla jednostki zdarzeń (dostarczeniu nagród) w następstwie jej określonych czynności.”

„Karaniem będziemy nazywać każdą działalność wychowawczą polegającą na tworzeniu awersyjnych dla wychowanka zdarzeń pozostających w czasowym związku z jego określonym zachowaniem się.” Metody karania i nagradzania to sposoby oddziaływania wychowawczego, których stosowanie przez rodziców jest szczególnie złożone i trudne. Środkiem wychowawczym stosowanym w obu metodach jest kara i nagroda. Nagroda musi być bodźcem wzmacniającym postępowanie pozytywne, zachęcającym dziecko do wykonywania porządku w zabawkach i rzeczach, do zachowań znajdujących wysokie uznanie w rodzinie.

Należy przypomnieć, że nagroda u dziecka w wieku przedszkolnym spełnia następujące funkcje:

• umacnia w dziecku wiarę we własne wartości

• realizuje potrzebę uznania i sukcesu

• zachęca do podejmowania coraz trudniejszych zadań

• dostarcza dodatnich uczuć i dobrego samopoczucia

• działa pozytywnie na tych, którzy są nagradzania