Rodzina jedynaka jako środowisko wychowawcze

Rodzina jedynaka jako środowisko wychowawcze

Wychowanie jedynaka w rodzinie. Metody i środki wychowawcze.

„Metoda wychowania to świadomie i konsekwentnie stosowany sposób oddziaływania pedagogicznego na jednostkę, grupę lub zbiorowość dla osiągnięcia zamierzonego celu wychowawczego. Heliodor Muszyński przez pojęcie metody wychowania rozumie: „Każdy wyodrębniony sposób postępowania wychowawcy polegający na wywieraniu określonego wpływu na aktywność wychowanka, związany zawsze z dokonaniem zmian w obrębie układu nagród i kat w danej sytuacji wychowawczej. Aby rodzina mogła prawidłowo wykonywać swoje zadania opiekuńczo – wychowawcze rodzice powinni stosować świadome metody i środki wychowawcze. Mówiąc o metodzie mówimy o sposobie postępowania. Należy przy tym pamiętać, że choć każda metoda jest sposobem postępowania, to nie każdy sposób postępowania jest metodą. Rodzice w swojej pracy wychowawczej nie powinni posługiwać się tylko jedną metodą, winni wybrać właściwą metodę postępowania z dzieckiem w określonej sytuacji wychowawczej. 

Metody wychowania można podzielić na dwie grupy:

  • Metody oddziaływania bezpośredniego
  • Metody oddziaływania pośredniego


Metoda oddziaływania bezpośredniego to taka, która jest realizowana bezpośrednio w kontakcie wychowawcy i wychowanka. Aby metoda ta była skuteczna, ważny jest tu autorytet wychowawcy, a więc zaufanie, szczerość, swoboda w kontaktach między wychowawcą a dzieckiem. Do metod bezpośredniego oddziaływania zaliczamy: wyjaśnianie, przekekonywanie, sugestię, perswazję, karanie i nagradzanie.

Drugą grupę stanowią metody oddziaływania pośredniego, które polegają na celowym i świadomym organizowaniu sposobów, oraz warunków życia dziecka tak, aby jego przeżycia, reakcje i zachowania przybliżały wychowanka do tego, co stanowi cele wychowania. Wśród metod oddziaływania pośredniego znajdują się metody: organizowania wielostronnej działalności wychowanka, organizowania środowiska społecznego.

Za podstawę klasyfikacji metod wychowania H. Muszyński przyjął elementy sytuacji wychowawczych. Wymienia on następujące metody:

  • metodę wpływu osobistego wychowawcy
  • metodę wpływu sytuacyjnego
  • metodę organizowania środowiska wychowawczego
  • metodę samowychowania


Metoda wpływu osobistego polega na oddziaływaniu przez przykład osobisty wychowawcy, druga metoda dotyczy stosowania systemu kar i nagród, trzecia polega na oddziaływaniu za pomocą różnych grup społecznych (np. grupa przedszkolna) i czwarta metoda samowychowania, polega na rozwijaniu samokontroli i samooceny wychowanka. Dobór metod zależy nie tylko od celu wychowania, ile od sytuacji wychowawczej w której zachodzi wychowawcze oddziaływanie. Najbardziej popularną metodą stosowaną w wychowaniu dziecka była zdaniem rodziców metoda karania i nagradzania, za którą opowiedzieli się wszyscy rodzice. „Nagradzanie określamy jako metodę wychowawczą polegającą na tworzeniu atrakcyjnych dla jednostki zdarzeń (dostarczeniu nagród) w następstwie jej określonych czynności.”

„Karaniem będziemy nazywać każdą działalność wychowawczą polegającą na tworzeniu awersyjnych dla wychowanka zdarzeń pozostających w czasowym związku z jego określonym zachowaniem się.” Metody karania i nagradzania to sposoby oddziaływania wychowawczego, których stosowanie przez rodziców jest szczególnie złożone i trudne. Środkiem wychowawczym stosowanym w obu metodach jest kara i nagroda. Nagroda musi być bodźcem wzmacniającym postępowanie pozytywne, zachęcającym dziecko do wykonywania porządku w zabawkach i rzeczach, do zachowań znajdujących wysokie uznanie w rodzinie.

Należy przypomnieć, że nagroda u dziecka w wieku przedszkolnym spełnia następujące funkcje:

  • umacnia w dziecku wiarę we własne wartości
  • realizuje potrzebę uznania i sukcesu
  • zachęca do podejmowania coraz trudniejszych zadań
  • dostarcza dodatnich uczuć i dobrego samopoczucia
  • działa pozytywnie na tych, którzy są nagradzania


W dwunastu rodzinach wszyscy rodzice stosowali nagrodę jako środek wychowawczy w postaci: pochwały i uznania. Innym środkiem wychowawczym były nagrody rzeczowe w postaci: słodyczy, książeczek lub zabawek. Ten rodzaj nagród stosowali również wszyscy rodzice.

Z pedagogicznego punktu widzenia, mają one jednak niepożądany wpływ na dziecko. To nie wartość nagrody materialnej ma decydować o jej znaczeniu, ale pozytywna opinia i uznanie, których nagroda jest wyrazem. Innym środkiem wychowawczym stosowanym wobec dziecka jedynego w badanych rodzinach była kara.

Duże znaczenie dla skuteczności kar ma cały kontekst sytuacji wychowawczej, a w szczególności stosunki łączące dziecko z dorosłymi, czyli więź emocjonalna jaka funkcjonuje między rodzicami a dzieckiem. Spośród badanych rodzin w siedmiu kary stosowane są sporadycznie. Najczęściej stosowane kary w wychowaniu dziecka to: zakaz oglądania bajek, zakaz gier na komputerze, wcześniejsze pójście spać.  Najczęstszą przyczyną karania dzieci było: hałasowanie w domu, nieposłuszeństwo, nieodpowiedni sposób zachowania dziecka. W rodzinach oprócz metod nagradzania i karania, stosowano również metody natury intelektualnej polegających na przekonywaniach, wyjaśnieniach, nakazach i zakazach, które były stosowane we wszystkich rodzinach. Są to metody odwołujące się do umysłu dziecka. Stosowanie zakazów było znamienne dla rodziców o niskim poziomie kultury pedagogicznej i wykształcenia. Często stosowanym środkiem wychowania było pozbawienie dzieci przyjemności (np.wyjścia na dwór) co czynili rodzice w czterech rodzinach. Było to swoiste ograniczenie swobody dziecka. Inną metodą stosowaną w rodzinach w wychowaniu dziecka było wychowanie poprzez pracę. Wykonywanie zadań odpowiadających możliwościom dziecka kształtuje jego charakter, rozwija umysł i daje mu radość oraz poczucie własnej wartości i przydatności w rodzinie.

Spośród czynników warunkujących efektywne wdrażanie dziacka do pracy jest przydział obowiązków domowych uwzględniający możliwości psychofizyczne dziecka.  Na dwanaście dzieci wszystkie musiały dbać o ład i porządek w zabawkach, siedmioro potrafiło samodzielnie się ubrać, dwoje zajmowało się zwierzętami domowymi (pies i chomik), wszystkie musiały dbać o swoje przybory toaletowe w łazience. Wdrażanie do pracy do obowiązków uczenie sprawnego wykonywania podstawowych codziennych czynności stanowi ważny element wychowania.

Autor: Bożena Zaremba

Skomentuj

Bądź pierwszym, który skomentuje ten wpis!

Tagi