Rozwój psychofizyczny dziecka 3-4 letniego

Rozwój psychofizyczny dziecka 3-4 letniego

Okres przedszkolny zamyka się między 3 a 7 rokiem życia dziecka. Między tymi latami zachodzą typowe i charakterystyczne zmiany, zarówno w sposobie ujmowania, jak i przeżywania zjawisk otaczającego go świata. Zmiany te mają przede wszystkim charakter progresywny, następują w określonej kolejności i w określonym czasie oraz wzajemnie się warunkują.

M. Przetacznikowa mówi, iż okres tego rozwoju jest względnie jednolity, a w jego obrębie wyróżnia następujące fazy:
fazę wczesną – 3 - 4 lata;
fazę średnią – 4 - 5½ roku;
fazę późną 5½ - 7 lat.
Dziecko w wieku przedszkolnym szybko rośnie i przybiera na wadze. Średnio 3 - 4 latek waży 11 - 18 kg  i mierzy od 93 - 107cm. Jego kościec jest giętki. Stawy cechuje duża ruchliwość. Muskulatura jest dość słaba, gdyż włókna mięśniowe zawierają zbyt dużo wody i są niezdolne do długotrwałych skurczów. Narządy wewnętrzne, serce i płuca pracują już wydajnie (około 30 oddechów na minutę). Doskonali się również funkcja i budowa układu nerwowego. Wraz z wiekiem wzrasta również zdolność do pracy komórek nerwowych, dzięki czemu dziecko może już dłużej odbierać bodźce zewnętrzne.

Rozwój fizyczny dziecka stanowi podłoże dla jego rozwoju sprawności ruchowej, przebiega w dwóch kierunkach. Pierwszy kierunek to rozwój umiejętności praktycznych, polegających na zdolności posługiwania się przedmiotami i narzędziami codziennego użytku. Drugi z wytyczonych kierunków to rozwój sprawności ruchowych wywodzący się z tak zwanych ruchów swobodnych i postawno–lokomocyjnych, które różnicują się w czynnościach chodu, biegu, skoku, wspinania, rzutu. Przedszkolaka we wczesnej fazie charakteryzuje mała sprawność ruchowa, jego ruchy są mało skoordynowane, jest mało samodzielne w zakresie samoobsługi, dlatego niezbędna jest mu pomoc ze strony dorosłego. Dziecko biega na całych stopach, ma krótki krok. Trudnym zadaniem do wykonania są dla niego skoki, które w jego wykonaniu są raczej formą wydłużonego kroku. Zabawy z piłką, rzuty do celu, toczenie, chwytanie dają  dopiero możliwość na kształcenie nowych czynności.

Młodszy wiek przedszkolny charakteryzuje się poznawaniem świata w sposób wielozmysłowy. Dziecko styka się ze światem przy wszelkich nadarzających się okazjach w toku działania  sprawiającego, że czynne są wszystkie zmyły. Ciekawość poznawcza dziecka czteroletniego przekształca się w ciekawość skierowaną na określone fakty i zjawiska. Rozwój procesów poznawczych jest podstawą w tym okresie do rozszerzenia się orientacji dziecka  w świecie. Spostrzeżenia malucha cechuje synkretyzm, czyli brak możliwości przeprowadzenia szczegółowej analizy spostrzeganego przedmiotu. Wyróżnia tylko cechy silne. Spostrzeżenia maja też wówczas ścisły związek z działaniem. Opanowuje przedmiot manipulując nim, jego wyobrażenia są bierne, mimowolne, ma zdolność do rozgraniczenia świata realnego od fikcyjnego. Rozwój wyobrażeń wiąże się z pamięcią, która ma charakter mimowolny. Lepiej zapamiętują  materiał prosty niż złożony ich pamięć jest nietrwała.  Najbardziej typową formą jego myślenia jest myślenie sensoryczno – motoryczne. Jedynie podczas bezpośredniego kontaktu rozwiązuje proste zadania zarówno w płaszczyźnie manipulacyjnej jak i ruchowo – spostrzeżeniowej. Podstawową formą aktywności jest zabawa. Zabawę 3, 4 – latka cechuje prostota i krótkotrwałość (od 10 do 15 minut). Dzieje się tak dlatego, gdyż uwaga dziecka w tym wieku jest mimowolna, tak samo jak jego pamięć. Rozpoczyna się  burzliwy rozwój wyobraźni i fantazji, w związku z czym dziecko tworzy całe wymyślone światy wraz z towarzyszami zabaw i przyjaciół z którymi stale rozmawia i z którymi coś robi. Tematyka zabaw jest różnorodna, najczęściej zaczerpnięta jest z życia codziennego. Im bogatszy jest świat zewnętrzny, tym bogatsza staje się treść zabawy. Częstym tematem zabaw staje się zabawa w dom, szpital, sklep. Zabawę cechuje jeden wątek tematyczny składający się z kilku epizodów między którymi brak powiązań. Krótkotrwałość zabawy wynika z braku stałości uwagi, kiedy zostaje ona zakłócona  na wskutek bodźca z zewnątrz, np. obserwacji dorosłego wówczas zabawa zostaje natychmiast przerwana, a dziecko zachowuje się w sposób nienaturalny. Charakterystyczne dla tego typu zabaw jest włączanie w jej przebieg czynności motorycznych i manipulacyjnych tj. wydawanie odgłosów pociągu, stemplowanie, kłucie igłą. Często zdarza się iż dziecko manipulując przedmiotem „bada” materiał  z którego jest on zrobiony.

Obok zabaw tematycznych występują u dzieci zabawy o charakterze konstrukcyjnym, które oprócz tego, że kształtują precyzję ruchów uczą także dzieci umiejętności planowania działań, jak i wytrwałości w dążeń do celu. Dziecko interesuje podczas zabawy sama czynność budowania a jego konstrukcje obierają formę dwuwymiarowych schodków, bramek i mostków. Dzieci 3, 4 – letnie chętnie uczestniczą w zabawach ruchowych, podporządkowując się ich regułom obowiązującym w takiej zespołowej zabawie. Zaczynają pasjonować je gry dydaktyczne. Potrafią układać wszelkiego typu mozaiki, różnicować kształty oraz odpowiednio je dobierać.

Szczególną rolę w poznawaniu świata u dziecka spełnia wzrok, słuch i mowa. Mały przedszkolak potrafi rozróżniać barwy: czerwoną, żółtą, zieloną i niebieską. Często jego uwagę przyciągają barwne ilustracje zarówno w książce jak i czasopiśmie. Dlatego najczęściej wykorzystuje się w tym wieku barwne obrazki do rozwoju mowy jak i do ćwiczenia spostrzegawczości. Zaczyna się kształtować poczucie piękna na podstawie przeżyć  natury estetycznej.
 
Wraz z poczuciem piękna rośnie u dziecka potrzeba twórczości artystycznej, która przejawia się w malowaniu i rysowaniu. Cechą rysunku jest bazgrota czyli supełki, zygzaki, zakreślanki. W rysunku pojawiają się też elementy figuralne które  stanowią pierwszą całość graficzną mającą kontur. Będą to więc kształty koliste, prostokątne i nieregularne kształty zamknięte. Często w rysunku pojawia się kolor. Twórczość plastyczna to nie tylko rysunek, ale też ulepianki. Przybierając prymitywna formę obrazują ogromną pomysłowość i wyobraźnię dziecka.

Wrażliwość estetyczną dziecka w młodszym wieku przedszkolnym rozwija nie tylko twórczość plastyczna ale i twórczość muzyczna. Dziecko ma już poczucie rytmu. Jego percepcja jest podatna na wzmocnienia wzrokowe, werbalne i motoryczne. Wypowiada słowa piosenki w rytmie melodii, śpiewa je na jednym dźwięku o określonej dla siebie wysokości. Coraz lepiej rozróżnia tony pod względem ich wysokości i siły. Przy dźwiękach muzyki dzieci klaszczą, podskakują co staje się elementem tańców. Mały przedszkolak potrafi już też rozpoznać kilka instrumentów muzycznych tj. grzechotka, kołatka, tamburyno. Ten mały człowieczek ma swój własny świat. Ponieważ posiada świadomość samego siebie jako jednostkowego bytu, zaimek „ja” wchodzi na stałe do jego języka stając się jednym z najważniejszych pojęć w jego życiu. Jest niezmordowany w rozmowach z dorosłymi, uwielbia zabawy językowe (np. ćwiczenia dźwiękonaśladowcze), rymowanki. W codziennym języku rodzinnym pojawiają się tzw. neologizmy czyli słowa, które dzieci tworzą  analogicznie do znanych już wyrazów np. zaświetlacz (wyłącznik elektryczny), kawniki (ciastka do kawy), szybiarz (szklarz). Istnienie przykładów wyrazistej mowy rodziców i nauczycieli jest dla dziecka w młodszym wieku przedszkolnym bardzo ważne, bowiem w tym okresie mogą u niektórych dzieci wystąpić zniekształcenia wymowy o charakterze przemijającym. M. Przetacznikowa wymienia typowe dla dzieci 3, 4 – letnich błędy wymowy jakimi są seplenienie (wadliwe wymawianie głoski s), szeplenienie (wadliwe wymienianie głoski sz) oraz reranie (wadliwa wymowa r). Podkreśla ona, iż u dzieci może wystąpić w tym okresie nie rytmiczny oddech podczas wypowiedzi jak i wymawianie głosek dźwięcznych jako bezdźwięcznych. Zachodzi również uproszczenie grup spółgłoskowych.

Okres młodszego wieku przedszkolnego to czas w życiu dziecka w którym ubieranie się, spanie, jedzenie, zabawa i spacer muszą przebiegać ściśle według jego woli, zawsze tak samo i w tej samej kolejności. Nie dopuszcza on żadnych zmian, a każde odchylenie od rytuału kwituje protestem. Czterolatek jest krzykliwy i pewny siebie. Czasami trudno się im porozumieć. Dziecko w wieku trzech, czterech lat cechuje duża chwiejność emocjonalna, łatwo przechodzi od jednego nastroju do drugiego. Z pogody ducha wpadają w stan apatii, przygnębienia. Bez końca popłakuje, skarży się, użala nad sobą, domagając się tym samym ciągłego potwierdzenia, że jest kochane. W chwilach złego nastroju potrafi uciekać w ramiona rodziców wykazując niechęć mówienia o sobie i patrzenia na nie. Niektóre dzieci wskutek tego mają też niejednokrotnie kłopoty z przystosowaniem się do życia w przedszkolu. Czterolatki łatwiej radzą sobie w przedszkolu niż młodsi koledzy, lecz właściwy moment pójścia do przedszkola jest u każdego dziecka inny. Dziecko jest dojrzałe do tego by pójść do przedszkola wtedy, gdy szuka kontaktu z rówieśnikami i pragnie samodzielności a wręcz niezależności od rodziców.

Nowym doświadczeniom w przedszkolu zawsze towarzyszą emocje czasem radość innym razem smutek i rozczarowanie. Wtedy to zaczynają się problemy spowodowane emocjonalną barierą. Dlatego też najważniejsze jest wówczas zbudowanie więzi między dziećmi i nauczycielem i stworzenie atmosfery bezpieczeństwa. Dla dziecka jest to czas niezwykle trudny, tym bardziej, iż ma ono swoje lęki. Najczęściej boi się „dziadów”, obcych ludzi, policjantów, złodziei, ciemności, samotności, zwierząt. Przestraszonemu malcowi może wspaniale pomóc kontakt z książką lub czasopismem. Znajdujące się w nich wiersze i opowiadania są wspaniałym materiałem do pracy nauczyciela w pokonywaniu stresów i „strachów ” malca. To wspaniała metoda bajkoterapii małego dziecka. Wiele kłopotów wychowawczych może sprawiać rodzicom i nauczycielom zbuntowany czterolatek. Złość przedszkolaka wywołana jest brakiem własnej umiejętności i nieporadności. Potrafi złością wymuszać na otoczeniu pewne ustępstwa i zwrócić na siebie uwagę demonstrując swoją złość w postaci krzyku, płaczu, rzucania się na ziemię. Poczucie gniewu będzie jednak mijać  z wiekiem, bowiem w wieku przedszkolnym zaczynają się pojawiać początki samokontroli emocjonalnej. Uspołecznienie małego dziecka rozwija się wraz z jego wiekiem. 3, 4 – letni przedszkolak lubi bawić się samodzielnie, bowiem jest egocentryczne lecz zauważa się również  spontanicznie organizowane grupy zabawowe.

Opracowanie: mgr Marzena Bielecka

Podobne artykuły

Skomentuj

Bądź pierwszym, który skomentuje ten wpis!

Tagi