ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej

ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej

„Nie wierć się, siedź spokojnie, słuchaj uważnie, nie przeszkadzaj ...” jakże często padają z ust nauczycieli i rodziców słowa w stosunku do dzieci, które cechuje nadmierna aktywność ruchowa, impulsywność i trudności z koncentracją uwagi, w szkole i w domu. Zniecierpliwieni, zmęczeni i sflustrowani kolejnym przewinieniem, nieposłuszeństwem czy niewłaściwy zachowaniem dziecka, wzajemnie się oskarżamy o popełnianie błędów wychowawczych.

Tymczasem dzieci żyją z poczuciem winy, że kolejny raz zawiodły, nie sprostały naszym oczekiwaniom. A przecież tak bardzo się starały. Dlaczego więc zostały ukarane? Narasta w nich złość, gniew, poczucie odrzucenia, braku akceptacji, co z kolei rodzi agresję, jest przyczyną zaniżonej samooceny, depresji. Czy możemy temu zapobiec? Tak, jeżeli w porę dostrzeżemy problem i zdamy sobie sprawę, że mamy do czynienia z dzieckiem z poważną dysfunkcją – ADHD, a nie efektem złego wychowania.

ADHD (z ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder) – nadpobudliwość  psychoruchowa rozumiana medycznie, oznacza zespół nadpobudliwości psychoruchowej, czyli zespół hiperkinetyczny. Jest schorzeniem mającym charakterystyczne objawy  i wymagającym odpowiedniego leczenia.

ADHD jest jedną z chorób występujących w okresie dzieciństwa (wg definicji przed siódmym, zazwyczaj przed piątym, a tak naprawdę bardzo często przed drugim rokiem życia), ale może również istnieć  w wieku dojrzałym, o czym piszą w swojej książce „W świecie ADHD” Hallowell i Ratey.

Według najnowszych badań  ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej  i zaburzenia koncentracji uwagi oraz ADD – zaburzenie koncentracji uwagi bez nadruchliwości (postać częściej występująca u dziewcząt), jest zaburzeniem przekazywanym z pokolenia na pokolenie, czyli uwarunkowanym genetycznie (któreś z rodziców, rodzeństwo lub krewny cierpiał lub cierpi na ADHD).

Osoby cierpiące z powodu ADHD mają specyficzne wzorce pracy mózgu, które uniemożliwiają kontrolowanie swoich zachowań, a więc kontrolowanie uwagi i ruchów. Dotyczy to zwłaszcza pracy kory przedczołowej obu półkul mózgowych, struktur głębokich, spoidła wielkiego oraz móżdżku (strukturę mózgu odpowiadającą, np. za koordynację ruchową). Stwierdzono również, że  zaburzona jest równowaga pomiędzy dwoma podstawowymi przekaźnikami (hormonami) – noradrenaliną (odpowiedzialną za kodowanie w pamięci operacyjnej doświadczeń, na podstawie których potrafimy przewidywać konsekwencje) i dopaminą (odpowiedzialną za selekcję bodźców docierających do mózgu  i koncentrowaniu się na jednym wybranym bodźcu). Nie bez znaczenia, są niedobory serotoniny, neuroprzekaźnika odpowiadającego za stabilność emocjonalną – np.za zadowolenie, pozytywne myślenie, kontrolę zachowań. Dziecko nadpobudliwe nie ma czegoś za dużo. Ma za mało zdolności do wewnętrznej kontroli i hamowania. Nadpobudliwość jest pewną stałą cechą dziecka, która może zmieniać się w miarę jak ono dorasta i w zależności od sytuacji.

ADHD charakteryzują trzy kluczowe objawy:

1. Nasilone zaburzenia uwagi – czyli słabsza zdolność do skoncentrowania się na każdym  zadaniu. Dzieci nadpobudliwe nie potrafią z dochodzących do nich bodźców wybrać tego, jednego, który jest najważniejszy. Mają problemy z:
- zastosowaniem się do kolejnych instrukcji,
- skupieniem się na jednej konkretnej czynności (często z jednej czynności przechodzą  do drugiej nie kończąc poprzedniej),
- słuchaniem tego co do nich mówimy,
- wykonywaniem do końca zadań zleconych przez dorosłych,
- odrabianiem lekcji (nadmierne roztargnienie),
- zapamiętaniem tego co było zadane, zapisaniem wszystkiego, co było na lekcjach,
- pamiętaniem o różnych codziennych sprawach.

2. Nadmierna nadruchliwość – dzieci z ADHD są bardziej niż ich rówieśnicy ruchliwe, żywe. Szczególnie w sytuacjach, w których wymaga się od nich długiego i spokojnego siedzenia. Dzieci takie:
- często wiercą się na krześle, wstają z miejsca,
- często nerwowo machają rękami, nogami, nie są w stanie usiedzieć w miejscu,
- często są w ruchu; „biegają jak nakręcone”,
- mają trudności ze spokojnym bawieniem się, odpoczynkiem.

3. Nadmierna impulsywność – dzieci nadpobudliwe działają nie przewidując konsekwencji swojego działania, co z kolei powoduje, że nie są one w stanie dostosować się do zasad panujących w szkole, domu. Mają kłopot z zastosowaniem zasad w praktyce, choć zazwyczaj doskonale je znają i chcą przestrzegać. Rezultatem tego bywa trudne do zaakceptowania zachowanie takich dzieci:
- częste wtrącanie się do rozmowy, zabawy,
- częste wyrywanie się z odpowiedzią zanim zostanie sformułowane w całości pytanie,
- przypadkowe, nieumyślne niszczenie rzeczy.

Aby móc stwierdzić u dziecka ADHD, muszą  wystąpić wszystkie trzy kluczowe objawy (choć w różnym stopniu i nasileniu), utrzymywać się przez dłuższy czas (w Polsce co najmniej 2 – 6 miesięcy, w USA pół roku, w Wielkiej Brytanii jeden rok) oraz występować  w różnych sytuacjach (dom, szkoła, grupa rówieśnicza). Diagnozę może postawić wyłącznie lekarz specjalista, najlepiej psychiatra dziecięcy, na podstawie wywiadu z rodzicami, informacji uzyskanych od nauczyciela (wychowawcy)i obserwacji dziecka, oraz po wykluczeniu chorób somatycznych, zaburzeń psychicznych i czynników środowiskowych, które mogą być przyczyną negatywnych zachowań dziecka. Zadaniem nauczyciela jest w porę dostrzec problem, zasygnalizować go rodzinie, a po diagnozie dokonanej przez specjalistę i stwierdzeniu u dziecka ADHD, we współpracy z rodzicami, pomagać i wspierać je w przezwyciężaniu tej uciążliwej dla wszystkich dysfunkcji.

Dzieci z zespołem hiperkinetycznym otoczone właściwą opieką ze strony nauczyciela (specjalne programy nauczania), rodziców, psychoterapeutów (jeżeli zaburzeniu towarzyszy depresja, problemy z samooceną), lekarzy (odpowiednie leczenie farmakologiczne, łagodzące objawy) mają szanse zdobyć wykształcenie odpowiadające im możliwością intelektualnym i żyć w zgodzie z samym sobą  i otoczeniem.

10 zasad, o których powinien pamiętać nauczyciel pracujący z dzieckiem nadpobudliwym psychoruchowo:
1. Nie karać za objawy (zaakceptować fakt, że dziecko z ADHD jest dzieckiem odmiennym, ma inne możliwości niż jego rówieśnicy i wymaga odmiennego traktowania).
2. Współpracować z rodzicami (nie oskarżać się wzajemnie o to, że dzieci są źle wychowywane, nauczane, uznać fakt, że zarówno oni, jak i my mamy podobny problem  i razem należy go rozwiązać).
3. Nie wzmacniać niewłaściwych zachowań (nie pozwalać dziecku na manipulowanie otoczeniem i ustalonymi zasadami, ale jednocześnie dostrzegać jego spokojną pracę, pochwalić i zachęć do dalszego wysiłku).
4. Mówić tak, aby usłyszało ( uprzedzić dziecko, zanim wyda mu się polecenie (w sposób werbalny lub niewerbalny np.: dotknij, spójrz na dziecko, nawiąż kontakt wzrokowy; pamiętaj o konstrukcji poleceń (proste i jasne polecenia) np.: otwórz zeszyt, zapisz temat; wypowiadaj polecenia tylko wtedy, gdy jesteś gotowa do ich wyegzekwowania).
5. Stworzyć uporządkowany świat (dziecko musi wyraźnie wiedzieć, jakie zachowania są niedopuszczalne i jakie za to grożą konsekwencje np.: wywieś na ścianie regulaminy, posadź dziecko w pierwszej ławce z najspokojniejszym dzieckiem w klasie).
6. Okiełznać nadruchliwość (odwróć uwagę dziecka w chwili gdy jest niespokojne, rozdrażnione np.: poproś aby pomogło ci posprzątać pomoce szkolne, niech poczuje się ważne i potrzebne).
7. Wracać do niedokończonej pracy (nigdy nie pozwól, aby dziecko poszło do domu  z niedokończonym zadaniem, poświęć mu dodatkowy czas i wspólnie zakończ z nim pracę).
8. Odczytywać sygnały ostrzegawcze („naucz się czytać dziecko” – wyprzedzaj jego zachowania, zapobiegaj im w porę).
9. Stosować ćwiczenia wyciszające, relaksacyjne.
10.Zachować spokój i rozsadek.
Wszystkim zainteresowanym nauczycielom i rodzicom, mającym podejrzenie, że mają do czynienia z dzieckiem nadpobudliwym psychoruchowo, polecam poniższą literaturę. Nie jest ona cudownym  lekarstwem na ADHD, ale na pewno przyczyni się do poznania i rozwiązania wielu problemów dzieci z tą przykrą dla wszystkich dolegliwością oraz pozwoli w przyszłości uniknąć wielu błędów w stosunku do dzieci nadpobudliwych psychoruchowo.

Autor:  mgr Iwona Utnik

Podobne artykuły

Skomentuj

Bądź pierwszym, który skomentuje ten wpis!

Tagi