Autorska koncepcja programu socjoterapeutycznego dla dzieci w przedszkolu

Autorska koncepcja programu socjoterapeutycznego dla dzieci w przedszkolu

Program socjoterapeutyczny dla dzieci w wieku przedszkolnym przejawiających trudności wychowawcze „Kolorowy świat emocji”.

Autorska koncepcja programu socjoterapeutycznego dla dzieci w wieku przedszkolnym przejawiających trudności wychowawcze „Kolorowy świat  emocji”.

1. Założenia programowe

W życiu małego dziecka szczególną rolę przypisuje się jego umiejętnościom poznawania otaczającego świata, rozumienia go, dostrzegania związków w nim zachodzących i współdziałania. A tak wielu osobom przychodzi z trudnością nawiązanie i utrzymanie pozytywnych kontaktów z innymi ludźmi, włączenie się do grupy, wykazywanie zrozumienia, wycofanie się i konstruktywne radzenie sobie  z problemami i konfliktami. Wszystkie te elementy są niezbędne, by sprostać wymaganiom, jakie przed dziećmi stawia świat. O tym, że wielu z nich nie radzi sobie z tymi wymaganiami nikogo nie trzeba przekonywać. Bardzo często koleżanki nauczycielki zgłaszają problem tzw. trudnych uczniów, którzy niepokoją nieprawidłowymi formami zachowań. Obserwowane zaburzenia w funkcjonowaniu tych dzieci mogą się ujawniać w relacjach z rówieśnikami, dorosłymi, z zadaniami oraz w relacjach z samym sobą. Rodzice potwierdzają taki stan rzeczy wskazując na bezradność, jaka temu zjawisku towarzyszy. Ignorowanie pierwszych problemów dziecka może w przyszłości doprowadzić do poważnych trudności wychowawczych, aż do nieprzystosowania społecznego włącznie. Jedną z form pomocy dzieciom przejawiającym tego typu trudności są grupy socjoterapeutyczne, gdzie podkreślana jest wartość terapii grupowej jako sprawdzonego i skutecznego sposobu przywracania normalnych stosunków dziecka z otoczeniem. 

Badania dowodzą (Geldard, Geldard, 2005, s.13), że uczestniczenie w działaniach grupy (a nie spotkaniach indywidualnych) rozwija u dzieci zdolność radzenia sobie z problemami emocjonalnymi, związanymi z zachowaniem, kontaktami społecznymi, zdrowiem psychicznym oraz problemami dotyczącymi procesu rozwojowego. Wskazane jest również, by grupy terapeutyczne tworzyły dzieci o różniących się od siebie osobowościach i zachowaniach. Najlepsze efekty, bowiem przynosi praca w zrównoważonym składzie, których członkowie zachowują się w sposób różnorodny. Taka  różnorodność przyczynia się do powstawania w grupie żywych interakcji (tamże, s.105).

Wychodząc naprzeciw tym założeniom opracowałam Program socjoterapeutyczne dla dzieci przejawiających trudności wychowawcze „Kolorowy świat emocji”. Adresatami mojego programu będą dzieci 5 i 6 letnich, u których zaobserwowano stałe i wyraźne zachowania społeczne nie do przyjęcia dla  innych oraz uciążliwe dla siebie.

2. Cele programu

Socjoterapia jako metoda pracy w grupie zakłada realizację trzech podstawowych celów, które wzajemnie będą się przeplatać podczas prowadzonych zajęć. Są to cele terapeutyczne, cele edukacyjne i cele rozwojowe.

Cele terapeutyczne – rozumiane jako tworzenie możliwości odreagowywania emocji i napięć powstających na skutek wzrastania w urazowym otoczeniu, a także na skutek niepowodzeń szkolnych i społecznych oraz uzyskanie korekcyjnych doświadczeń emocjonalnych pozwalających na zmianę wzorców   zachowań i zmianę sądów poznawczych w trakcie uczestnictwa w zajęciach.  Zatem do głównych celów terapeutycznych należy:
- stworzenie okazji do odreagowania napięć emocjonalnych;
- budowanie pozytywnego obrazu siebie;
- zwiększenie poczucia własnej wartości;
- zaspokojenie potrzeby bycie ważnym.

Cele edukacyjne
– pozwolą zdobyć dzieciom wiedzę o problemach będących podstawowymi i aktualnymi dla grupy i obejmować będą:
- wzajemne poznanie się, integracja grupy;
- wytworzenie atmosfery bezpieczeństwa, zaufania i wsparcia;
- ustalenie reguł i norm grupowych;
- nabywanie umiejętności wyrażania uczuć;
- rozpoznawanie emocji u siebie i innych;
- rozwijanie umiejętności udzielania informacji zwrotnych;
- uświadomienie sobie, że uczucia mogą się zmieniać;
- ćwiczenie umiejętności koniecznych do wzięcia odpowiedzialności za swoje zachowanie w kontaktach z innymi i do panowania nad tymi zachowaniami;
- ćwiczenie umiejętności radzenia sobie z napięciem;
- pokonywanie lęku przed wystąpieniem publicznym;
- uczenie zachowań, które ułatwiają porozumiewanie się; 
- świadome i wolne od agresji radzenie sobie z konfliktami;
- wypracowywanie sposobów na radzenie sobie z konfliktami;
- rozwój ekspresji ruchowej.

Cele rozwojowe – oznaczają one nabywanie podczas zajęć umiejętności społecznych przydatnych w radzeniu sobie z posiadanymi problemami, które  służyć będą jego rozwojowi społecznemu i osobistemu i będzie to:
- rozpoznawanie emocji u siebie i innych;
- poznanie własnej podatności na wpływy innych osób;
- rozwijanie koncentracji uwagi;
- rozwijanie twórczego myślenia;
- zgodne działanie w zespole i współdziałanie z innymi;
- tworzenie wspólnych prac;
- analiza ćwiczonych umiejętności;
- rozbudzanie gotowości do swobodnego wypowiadania się;
- odczuwanie radości z wykonanego zadania.
Zaplanowane cele będą realizowane poprzez różnorodne formy i metody, które przedstawiono w kolejnym podrozdziale.

3. Procedury osiągania celów

Metody, formy i techniki pracy

W socjoterapii wykorzystuje się różne metody pracy z grupą. Podstawą ich jest praca w kręgu i rundki jako technika dzielenia się swoimi doświadczeniami. Siedzenie w kręgu umożliwia wszystkim uczestnikom bezpośredni kontakt wzrokowy, sprzyja nawiązywaniu kontaktu emocjonalnego, wyrównuje pozycje społeczne i zmniejsza dystans, zwłaszcza między dorosłym prowadzącym, a dziećmi (Sawicka, 2004, s 22).

Krąg jest stałym elementem zajęć socjoterapeutycznych na ich początku i końcu. Rundka zaś jako technika pomagająca zwerbalizować swoje odczucia wykorzystywana jest zwykle w podsumowaniu ćwiczeń i polegać może na kończeniu rozpoczętego zdania czy udzielaniu odpowiedzi na postawione pytanie. Rundka oznacza, że każdy ma prawo (nie obowiązek) wypowiedzieć się, gdy inni słuchają i nie komentują wypowiedzi. Zasada ta dotyczy również prowadzącego.

Burza mózgów jako kolejna technika stosowana w pracy z grupą, aktywizuje ją do działania i wyzwala potencjał twórczy. Służy generowaniu niczym nie skrępowanych pomysłów na rozwiązywanie określonego problemu. Polega na rejestrowaniu przez nauczyciela wszystkich pomysłów bez ich oceny. Propozycje płynące od grupy mogą więc być realne i nierealne, czasem wręcz absurdalne. Nie decyduje bowiem ich jakość, lecz ilość wygenerowana w najkrótszym czasie. Z utworzonej w ten sposób listy grupa może wybrać pomysł najbardziej skuteczny lub najciekawszy czy oryginalny. Technika ta daje szansę wypowiedzenia się każdemu, nawiązania i utrzymania kontaktu oraz zaangażowania się (tamże, s.23).

Rysunki i prace plastyczne są bardzo ważną formą wypowiedzi dla dzieci mających problem z werbalizacją. W twórczości plastycznej dziecko przekazuje swoją wiedzę o świecie i swój stosunek emocjonalny do jego elementów, pokazuje co widzi, co czuje, jak myśli (Lovenfeld, Brittain, 1997, s.56). W rysunkach i innych wytworach plastycznych uczestnicy socjoterapii, mając zapewnioną swobodę, mogą wyrazić siebie, swoje uczucia i przeżycia, rzutować swoje urazy i konflikty na tworzywo plastyczne, uwalniać się od napięć psychicznych. Wspólne rysowanie umożliwia także przeżycie sukcesu. Wykonanie pracy plastycznej, jej omówienie, potem prezentacja to okazja do przeżycia satysfakcji, dumy i zadowolenia (Sawicka, 2004, s.23).

Śpiew i muzykowanie to forma, dzięki której dzieci chętnie wyrażają swoje uczucia. Piosenki są dobierane pod kątem podejmowanej tematyki. Wykorzystane  również zostaną przedmioty wydające różnorodne dźwięki. Znaczenie muzyki dla człowieka jest nieocenione. Do jej zalet należy:
- ujawnianie i rozładowanie zablokowanych emocji i napięć;
- osiąganie integracji w grupie, poprawa komunikacji;
- nauka odpoczynku i relaksacji;
- usprawnienie funkcji percepcyjno–motorycznych;
- uwrażliwienie na muzykę i przyrodę;
- poprawianie kondycji psychofizycznej, wzrostu pozytywnego nastawienia do życia i sił witalnych.

Inscenizacje, odgrywanie scenek to technika korekcyjna i ucząca nawiązująca do psychodramy. Polega na odegraniu jakiegoś zdarzenia według gotowego scenariusza lub scenariusza przygotowanego przez grupę. Tematem inscenizacji są rzeczywiste problemy członków grupy. Odgrywanie scenek umożliwia wczucie się w sytuację innej osoby i jej zrozumienie, poruszenie ważnego problemu, odreagowanie emocjonalne ze zwrotną informacją od członków grupy.

Podstawową formą pracy socjoterapeutycznej jest zabawa, będąca jednocześnie główną aktywnością dziecka w wieku przedszkolnym. Zabawą określa się „każdą czynność swobodnie i samorzutnie wykonywaną tylko dla pozytywnego zadowolenia, jakie daje jej dokonanie” (Znaniecki, 1974, s.260). Terapeutyczna rola zabawy polega na tym,iż podejmując działalność zabawową uwalniamy się na ten czas od codziennych zdarzeń życiowych, od surowych wymagań stawianych nam przez otoczenie lub przez samych siebie, od podejmowania ważnych decyzji (Suchodolski, 1976, s 215). Z drugiej strony zdaniem K.Sawickiej, zabawa pozwala na doświadczanie humoru, nieskrępowanej radości, przyjemności z bycia razem bez zobowiązań, na doświadczanie swobodnej ekspresji, odprężenia psychicznego i fizycznego (Sawicka, 2004, s.25).

Organizacja pracy

Program ten powstał z potrzeby niesienia pomocy dzieciom bardzo energicznym, nadpobudliwym, z przejawami agresji w zachowaniu, niestabilnym emocjonalnie, sprawiającym kłopoty sobie i innym w domu, w przedszkolu i poza nim (np. na podwórku), ale także dla tych, którym, na co dzień brakuje odwagi, by pewnie kroczyć w trudnej rzeczywistości.

Podstawowym kryterium doboru do grupy socjoterapeutycznej jest diagnoza nauczycieli wychowawców i wskazanie dzieci, którym taki rodzaj aktywności jest potrzebny oraz zgłoszenie rodzica jako odpowiedź na apel o poniższej treści:

Zaproszenie – informacja

  • Jeśli Twojemu dziecku jest trudno w domu i w przedszkolu;
  • Jeśli ma trudności w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami;
  • Jeśli nie może znaleźć kolegów;
  • Jeśli nie wierzy we własne możliwości i brakuje mu wiary w siebie samego;
  • Jeśli trudno współdziała mu się z kolegami;
  • Jeśli często kłóci się z innymi;
  • Jeśli nie potrafi bawić się z rówieśnikami;
  • Jeśli nie ufa dorosłym;
  • Jeśli ma opory przed podejmowaniem zadań;
  • Jeśli rzadko może się skupić na jakiejś czynności.


Zapraszam na zajęcia socjoterapeutyczne, które odbywać się będą w czasie pobytu dziecka w przedszkolu. Tutaj, w grupie nauczy się przez gry, zabawy i zajęcia twórcze, jak postępować, by było jemu i wam w życiu łatwiej i bardziej interesująco. Na zgłoszenia chętnych osób czekam w sali…… (wskazana sala przedszkolna) do…… (wskazana konkretna data). Jednocześnie proszę Rodziców o pisemne wyrażenie zgody na uczestniczenie Waszego dziecka w zajęciach na dołączonym blankiecie.
   
Wzór blankietu
Wyrażam zgodę na uczestnictwo w zajęciach socjoterapeutycznych mojego dziecka…………………………………………………………………………………….
Zajęcia odbywać się będą w…………………………………………………, w sali……
Inowrocław, dnia…………r.
Podpis

Wychowawcy, którzy wskazali dzieci sprawiające trudności wychowawcze poproszeni zostaną o rozmowę z rodzicami i wręczenie im zaproszeń do indywidualnego spotkania z socjoterapeutą. O rozmowę indywidualną poproszeni zostaną również rodzice, którzy sami zgłosili do zajęć swoje dziecko. Jest to niezbędny element do kolejnego etapu pracy, którym będzie diagnoza dziecka i jego środowiska. Zostanie ona dokonana po zakwalifikowaniu wybranych osób i powiadomieniu o tym zainteresowanych dzieci i ich rodziców. Na diagnozę składa się:

  • wywiad z nauczycielem (wzór ankiety w załączniku nr 1)
  • wywiad z rodzicem (omawiane obszary w załączniku nr 2)
  • wywiad z dzieckiem (według załącznika nr 3)
  • obserwacja dziecka w sytuacji zadaniowej w grupie rówieśniczej


Diagnozie podlega:

  • środowisko rodzinne dziecka (z punktu widzenia dziecka - technika projekcyjna: rysunek rodziny, test niedokończonych zdań, wywiad z dzieckiem; z punktu widzenia obserwatora - wywiad z rodzicem, analiza dokumentów)
  • kompetencje społeczne dziecka (środowisko rówieśnicze, kontakt z dorosłymi, obserwacja sytuacji naturalnych, wywiad z rodzicem, wywiad-ankieta z nauczycielem)
  • rozwój psychofizyczny dziecka (wywiad z rodzicem, wywiad z nauczycielem, obserwacja dziecka w sytuacjach zadaniowych)
  • obraz samego siebie (technika mandala, technika niedokończonych zdań, wywiad z dzieckiem)


Celem diagnozy jest opracowanie indywidualnej urazowości i sposobów ich korygowania. Grupa liczyć będzie od 8 do 10 osób. Czas każdej sesji to od 45 min do 60 min (w zależności od aktualnej dyspozycji członków grupy). Miejsce spotkań, to pomieszczenie biblioteki pedagogicznej lub tzw. łącznik (duża sala łącząca dwa budynki obiektu). Grupę prowadzić będzie socjoterapeuta, a osobą współprowadzącą – psycholog.

Dynamika procesu grupy i każda przeprowadzona sesja podlegać będzie superwizji wewnętrznej z psychologiem zatrudnionym w placówce i pedagogiem specjalnym. W przypadku pojawienia się problemów wykraczających poza możliwości superwizji wewnętrznej, dana sytuacja konsultowana będzie z superwizorem  zatrudnionym przy Terenowym Komitecie Ochrony Praw Dziecka w Inowrocławiu. Umożliwi ona:

  • rozwiązanie własnych problemów, które mogłyby zakłócić przebieg procesu dokonującego się w grupie;
  • udzielenie sobie nawzajem informacji zwrotnej;
  • dzielenie się swoimi odczuciami, zarówno pozytywnymi, jak i negatywnymi, dotyczącymi zajęć w grupie;
  • ocenę tych działań, które zakończyły się sukcesem w pracy z grupą, jak i tych, które nie przyniosły zamierzonych efektów i mogły być przeprowadzone inaczej;
  • omówienie ewentualnej konieczności wprowadzenia zmian do następnej sesji;
  • przedyskutowanie indywidualnych potrzeb dzieci, ujawnionych w czasie zajęć (Geldard, Geldard, 2004, s.139).


Dokumentem, służącym odnotowywaniu przeprowadzonych zajęć będzie zeszyt spotkań grupy (wzór stanowi załącznik nr 4), zawierający sprawozdania, na które składają się informacje o:

  • dacie spotkania;
  • prowadzącym;
  • miejscu spotkania;
  • czasie trwania;
  • kolejnym numerze spotkania;
  • liczbie osób uczestniczących;
  • przebiegu spotkania - wskazaniu na nr wykorzystywanego z programu scenariusza;
  • spostrzeżeniach bieżących;
  • planach na następne spotkanie (uwzględnienie zaobserwowanych spostrzeżeń);
  • potwierdzeniu obecności na zajęciach (potwierdzenie stanowi dołączony do zeszytu „wazon ewaluacyjny” – załącznik nr 5 i 6).


4. Materiał edukacyjny

Program zajęć socjoterapeutycznych składający się z zestawu gier i zabaw o ustalonych celach, przebiegu, skonstruowano w ten sposób, by znalazły się w nim elementy sytuacji korygujących szeroki zakres doświadczeń urazowych. Każde spotkanie ma swój cel szczegółowy, podporządkowany celowi ogólnemu oraz propozycje aktywności sprzyjające osiągnięciu założonych celów. Zarówno cały cykl spotkań jak i każde spotkanie tworzą pewną dynamiczną całość, na którą składają się określone etapy pracy z grupą. Pierwsze spotkania poświęcone są budowaniu klimatu bezpieczeństwa i zaufania, integrowaniu się grupy oraz wprowadzaniu dzieci w normy grupy socjoterapeutycznej. Następne zajęcia uczą postrzegania siebie i innych przez pryzmat potrzeb i uczuć. Następny cykl ma na celu wzmacnianie poczucia wartości dzieci i kształtowanie pozytywnego myślenia o sobie. Końcowe zajęcia służą rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych i uczą konstruktywnego rozwiązywania problemów.

Tematyka szczegółowa przedstawia się następująco:
1. Poznajmy się – budowanie klimatu bezpieczeństwa w grupie;
2. Tworzymy grupę – ustalamy zasady;
3. Rozpoznajemy i nazywamy uczucia;
4. Wyrażamy uczucie swoje i szanujemy uczucia innych;
5. Uczymy się lepiej rozumieć siebie i innych;
6. Opanowujemy i przezwyciężamy złość i agresję;
7. Budujemy poczucie własnej wartości;
8. Nawiązujemy przyjazne kontakty z innymi z uwzględnieniem komunikacji słownej i bezsłownej;
9. Pokojowo rozwiązujemy konflikty;
10. Pożegnanie z grupą.

Dopuszcza się modyfikację poszczególnych zabaw w poniższych scenariuszach w zależności od potrzeb dzieci tz. pracy nad konkretnym urazem, wynikającym z badań diagnostycznych. Trzon pozostaje bez zmian, gdyż odpowiada założeniom ogólnym programu (urazowość w 4 sferach) i zawiera postulaty, które odnoszą się do całości procesu socjoterapeutycznego i są istotne z punktu widzenia realizacji celów głównych.

Scenariusz 1
Poznajmy się – budowanie klimatu bezpieczeństwa w grupie

Cele:

  • terapeutyczne:

- kształtowanie otwartości w stosunku do innych ludzi;
- rozwijanie umiejętności dzielenia się swoimi emocjami;
- rozwój samoświadomości;
- rozładowanie napięcia ruchowego i emocjonalnego;

  • edukacyjne:

- wzajemne poznanie się – integracja grupy;
- wytworzenie atmosfery bezpieczeństwa, zaufania i wsparcia.
Pomoce: arkusz szarego papieru, kredki, kwiatek narysowany i wycięty z kartki A-4, krzesła, melodia do piosenki powitalnej, kłębek wełny, imiona wszystkich dzieci.
Przebieg:
1. Śpiewne powitanie znane wszystkim przedszkolakom: „Witam was” (wykorzystanie podkładu muzycznego).
2. Przestawienie się osoby prowadzącej wraz z podaniem krótkiej informacji o celu zajęć. Informujemy, że celem zajęć jest lepsze wzajemne poznanie się uczestników, poznanie swoich mocnych stron, nauczenie się różnych sposobów bycia razem
w grupie, radzenie sobie z trudnymi sytuacjami, jakie pojawiają się w kontaktach
z rówieśnikami oraz wspólna zabawa.
3. Przedstawienie się przy pomocy kłębka wełny – mówię swoje imię, gdzie mieszkam, do jakiej grupy przedszkolnej uczęszczam, co lubię, a czego nie lubię w ludziach – zaczyna prowadząca.
4. Zabawa „Gorące krzesła”. Jedna osoba stoi w środku, pozostałe siedzą na krzesłach. Osoba stojąca zadaje pytanie np. Kto lubi tańczyć? Osoby, które lubią tańczyć wstają i szybko zamieniają się miejscami, również osoba ze środka zajmuje miejsce. Ten, kto zostanie bez krzesła prowadzi dalej zabawę.
5. Plastyczna autoprezentacja. Każde dziecko otrzymuje kwiatek z pięcioma płatkami. Płatki należy uzupełnić rysunkami na temat:

  • moje ulubione, co lubię robić,
  • mój ulubiony kolor,
  • ulubiona potrwa,
  • miejsce, w którym chciałbym się teraz znaleźć,
  • ulubione zwierzątko.

W środku każdego kwiatka dzieci przyklejają swoje imię. Prezentacja i omówienie swoich kwiatków oraz umieszczenie ich na dużym arkuszu szarego papieru w wazoniku.
6. Zabawa ruchowa „Wilgi” i Wrony” – grupa losowo dzieli się na dwa zespoły (np. przez odliczanie do dwóch): „wrony” i „wilgi”. Zespoły stają naprzeciw siebie w odległości ok. 1,5 metra. Osoba prowadząca wywołuje wrony lub wilgi. Dzieci
z wywołanego zespołu gonią członków zespołu drugiego. Dziecko, które zostanie dotknięte przez goniącego odchodzi do zespołu przeciwnego, tak by zawsze wszyscy się bawili. Prowadzący może wydłużać początek nazwy: „www…”, aby dzieci nie były pewne, który z zespołów zostanie wywołany.
7. Zabawa wizualizacyjna „Spacer brzegiem morza” – dzieci wygodnie kładą się na dywanie, zamykają oczy i wyobrażają sobie to co wypowiada prowadzący. W tle słychać spokojną muzykę – całość trwa ok. 2 min.
8. Rundka kończąca zajęcia – „Co mi dziś podobało, a co nie podobało na zajęciach”;
9. Pożegnanie w kręgu:  „Iskierka przyjaźni” – prowadzący przekazuje uścisk dłoni wraz ze słowami „Iskierkę przyjaźni puszczam w krąg, niechaj wróci do mych rąk”.
10. Ewaluacja zajęć – dzieci przyklejają  kwiatka zgodnie z nastrojem w jakim kończą dzisiejsze zajęcie.


Scenariusz 2     
Tworzymy grupę – ustalamy zasady

Cele:

  • terapeutyczne:

- nauczenie się otwartego i bezpośredniego zachowania wobec innych w grupie „tu i teraz”;
- odreagowanie napięć i emocji;

  • edukacyjne:

- wytworzenie bezpiecznej atmosfery w grupie przez zabawę;
- ustalenie reguł i norm grupowych;

  • rozwojowe:

- rozwijanie koncentracji uwagi;
- rozwijanie twórczego myślenia.
Pomoce: arkusz szarego papieru, arkusz kolorowego brystolu, flamastry, serduszka z imionami dzieci, podkład muzyczny do „Witam was”, tablica, muzyka z odgłosami lasu.
Przebieg:
1. Śpiewne powitanie „Witam was” – dzieci ustawiają się w dwóch kręgach stojąc twarzami do siebie. Aby przywitać się ze wszystkimi uczestnikami grupy dzieci z koła zewnętrznego przesuwają się po każdej zwrotce w prawo.
2. Przypomnienie imion uczestników „Wesołe słoneczko” – każde dziecko trzymając pluszowe słoneczko w dłoni mówi „to jest wesołe słoneczko, dostałam je od… (tu imię osoby siedzącej z lewej strony), mam na imię… i przekazuję je… (imię osoby z prawej strony).
3. Wykrzyczenie swoich imion – każde dziecko przypomina swoje imię i wszyscy razem je wykrzykują.
3. Zawiązanie kontraktu, ustalanie norm grupowych metodą „burzy mózgów”. Każdy zastanawia się i mówi propozycje zasad, jakie powinny być przestrzegane w tej grupie, aby wszyscy czuli się tu dobrze i bezpiecznie. Zgłoszone propozycje prowadzący spisuje na dużym arkuszu szarego papieru. Wspólnie wybieramy spośród nich te najwłaściwsze i spisujemy na jednej liście. Po zajęciach wykonane będą rysunki odpowiadające zasadom i doklejone przy każdej z nich. Pod zawartym kontraktem każdy składa swój podpis lub wycina serduszko ze swoim imieniem (wybór potwierdzający przestrzeganie zasad zostanie dokonany przez uczestników).
4. Zabawa ruchowa „Studio dziwnych kroków” –prowadzący podaje instrukcje sugerujące dzieciom różnego typu poruszanie się po sali. Przykładowe instrukcje:
- chodzimy trzymając się z tyłu za jedną nogę;
- chodzimy po sali zrywając jabłka z drzewa;
- chodzimy jak po wąskiej kładce nad przepaścią;
- chodzimy jak z ciężkim workiem na plecach;
- chodzimy po sali z dzbanem na głowie;
- chodzimy po sali stawiając takie kroki jakie chcemy – każdy po kolei (po wyrażeniu gotowości) prezentuje jakiś krok najbardziej śmieszny lub dziwny, a inni go naśladują.
5. Ćwiczenia oddechowe „Na leśnej polanie” – podajemy instrukcję mającą na celu naukę rozluźniania ciała. Prosimy, by dzieci usiadły na podłodze, ręce opuszczone wzdłuż boków, plecy wyprostowane, głowa prosto i podajemy instrukcję do prostych ćwiczeń oddechowych: „Siedzimy na polanie w lesie. Jest ciepła słoneczna pogoda. Wieje lekki wiatr. Słyszymy, jak szumią drzewa dookoła nas. Bierzemy głęboki wdech nosem, czujemy zapach lasu. Wpuszczamy leśne powietrze do brzucha, który rośnie nam jak nadmuchana piłka. Zatrzymujemy powietrze licząc do czterech. Powoli wydychamy powietrze przez nos. Brzuch opróżnia się z piłki w naszym brzuchu, wolno wypuszczamy znów powietrze licząc do czterech. Zatrzymujemy oddech licząc znów do czterech. Tłumaczymy dzieciom, że ćwiczenia takie są potrzebne, by ciało mogło być zdrowsze i by mniej denerwować się na co dzień. (W tle słychać muzykę z odgłosami lasu).
6. Rundka kończąca zajęcia „dziś najbardziej podobało mi się… i najbardziej nie podobało mi się…
7. Podsumowanie zajęć w  rundce   i   pożegnanie   w   kręgu:  „Iskierka przyjaźni” – prowadzący przekazuje uścisk dłoni wraz ze słowami „Iskierkę przyjaźni puszczam w krąg, niechaj wróci do mych rąk”.
8. Ewaluacja zajęć – dzieci przyklejają  kwiatka zgodnie z nastrojem w jakim kończą dzisiejsze zajęcie.

Scenariusz 3      
Rozpoznajemy i nazywamy uczucia

Cele:

  • terapeutyczne:

- akceptowanie swych uczuć;
- dostrzeganie potrzeb innych, budowanie empatii;

  • edukacyjne:

- nabywanie umiejętności wyrażania uczuć;
- rozpoznawanie emocji;

  • rozwojowe:

- zgodne działanie w zespole.
Pomoce: piłka, pocięte kartki z niedokończonymi zdaniami, obrazki symbolizujące różne  emocje, klej, nożyczki, duże arkusze papieru, pudełko uczuć z kartonikami przedstawiającymi różne emocje.
Przebieg:
1. Śpiewne powitanie „Witam was”.
2. Zabawa z piłką – dzieci ustawiają się w szerokim kręgu. Otrzymują lekko nadmuchaną piłkę, którą mają rzucać (wymieniają imię osoby, do której rzucają). W drugiej części zabawy do imienia należy dodać coś  miłego np. Olu  masz ładny uśmiech.
3. Zabawa „Co czujemy, gdy” – dzieci losują paski, na których napisane są różne niedokończone zdania, dotyczące przeżywanych uczuć np.:
- gdy ktoś mnie popycha czuję…
- gdy ktoś mnie głaszcze po głowie, czuję…
- gdy mama mnie całuje na dobranoc, czuję…
- gdy pani w przedszkolu krzyczy na mnie, czuję…
- gdy ktoś wyrywa mi zabawkę, czuję…
- gdy długo nie widzę kogoś, kogo bardzo lubię, czuję…
- gdy ktoś przyłapie mnie na kłamstwie, czuję… itp.

Prowadzący odczytuje je, a zadaniem dziecka jest dokończyć zdanie i wybrać obrazek symbolizujący przedstawione uczucie.
4. Obrazki moich uczuć – dzieci dzielą się na dwu osobowe zespoły i tworzą obrazy uczuć wycinając z większego zbioru obrazków znalezionych w czasopismach, katalogach, prospektach, na pocztówkach wybrane uczucia i przyklejają je na większych arkuszach. Tworzą obrazy: radości, smutku, złości, zdziwienia, strachu - prezentacja wykonanych zadań i ich zawieszenie na tablicy.
5. Wyrażanie uczuć – grupa dzieli się na dwa zespoły A i B. Każde dziecko z zespołu A losuje kartonik ze specjalnego pudełka uczuć, na których przedstawione są różne emocje i mimiką oraz gestem przedstawiają uczucie. Zespół B musi odgadnąć, jakie uczucia pokazuje dana osoba. Potem zespoły zamieniają się rolami i w rundce kończą zdanie „Najtrudniej było mi przedstawić….
6. Podsumowanie zajęć w  rundce i pożegnanie w kręgu: „Iskierka przyjaźni” – prowadzący przekazuje uścisk dłoni wraz ze słowami „Iskierkę przyjaźni puszczam w krąg, niechaj wróci do mych rąk”.
7. Ewaluacja zajęć – dzieci przyklejają kwiatka zgodnie z nastrojem w jakim kończą dzisiejsze zajęcie.

Scenariusz 4.      
Wyrażamy uczucie swoje i szanujemy uczucia innych

Cele:

  • terapeutyczne:

- odreagowanie napięć i emocji;

  • edukacyjne:

- właściwego rozpoznawania emocji u siebie i innych;
- rozwijanie umiejętności udzielania informacji zwrotnych;

  • rozwojowe:

- zgodne współdziałanie z innym;
- tworzenie wspólnych prac.
Pomoce: kolorowe czasopisma, arkusze szarego papieru, klej, nożyczki, wycięte obrazki przedstawiające różne relacje między ludźmi, długa kolorowa taśma
Przebieg:
1. Śpiewne powitanie „Witam was”.
2. Zabawa żeński-męski – dzieci siedzą w kręgu. Tworzymy przypadkowe pary chłopców i dziewczynek, które po kolei zapraszamy do środka koła. Każda z par po zapowiedzi prowadzącego prezentuje scenki określające różne czynności, na przykład:
- kłócić się ze sobą;
- być dla siebie czułym;
- być wściekłym na siebie;
- pocieszać się wzajemnie;
- razem się czegoś bać itp.
Dzieci obserwują sposób wyrażania uczuć przez chłopców i przez dziewczynki. Zastanawiają się czy one się czymś różnią i na czym te różnice polegają. Potem następuje zamiana ról: dziewczynki próbują zachowywać się tak, jak zaobserwowały to u chłopców i na odwrót. W rundce pytamy jak dzieci czuły się w tych rolach?
3. Zgadnij, co się dzieje – dzieci w grupach otrzymują zestaw wyciętych z gazet zdjęć przedstawiających różne sytuacje między ludźmi. Grupy zgadują i omawiają, co może dziać się na danym obrazku.
4. Człowiek za burtą - Salę dzielimy na dwie części, naklejając na podłodze kolorową taśmę. Jedna część sali to łódź ratunkowa, druga to morze. Prowadzący podaje następującej kolejności komendy:
- człowiek za burtą – po tej komendzie dzieci muszą znaleźć się w morzu;
- opuścić statek – dzieci rzucają się na podłogę i kładą na plecach;
- rekiny! – dzieci kładą się na brzuchu;
- kapitan na pokładzie- dzieci wstają, salutują i wykrzykują „Tak jest panie kapitanie!”;
Komendy mogą być wydawane w różnej kolejności i w różnym tempie (w zależności od poziomu aktywności grupy).
5. Kolaż z fragmentów zdjęć twarzy wyrażających różne uczucia – dzieci w trzyosobowych grupkach. Każda grupa ma do dyspozycji tylko jedną parę nożyczek, jeden klej i dwie gazety. Tworzą oni kolaż wybranej przez siebie emocji, którą wyrażać ma  dana twarz. Ograniczone środki i konieczność podejmowania zgodnych decyzji, co do tego w którym miejscu arkusza umieszczać obrazki z czasopism, ułatwiają odkrywanie zachowań umożliwiających współpracę.
6. Podsumowanie zajęć w rundce i pożegnanie w kręgu: „Iskierka przyjaźni” – prowadzący przekazuje uścisk dłoni wraz ze słowami  „Iskierkę  przyjaźni puszczam w krąg, niechaj wróci do mych rąk”.
7. Ewaluacja zajęć – dzieci przyklejają  kwiatka zgodnie z nastrojem w jakim kończą dzisiejsze zajęcie.

Scenariusz 5    
Uczymy się lepiej rozumieć siebie i innych

Cele:

  • terapeutyczne:

- rozwijanie zdolności empatycznych;
- utrwalenie więzi grupowej;
- nauka radzenia sobie z napięciem (relaks) – odreagowanie emocji;

  • edukacyjne:

- uświadomienie sobie, ze uczucia mogą się zmieniać;
- wytworzenie atmosfery bezpieczeństwa, zaufania i wsparcia;

  • rozwojowe

- rozpoznawanie emocji u siebie i innych;
- utrwalanie schematu ciała.
Pomoce: karty ilustrujące uczucia: smutek, strach, złość, radość, muzyka relaksacyjna.
Przebieg:
1. Śpiewne powitanie „Witam was”.
2. Zabawa „Latarnie i okręty” – dwoje dzieci to okręty stojące na brzegu sali z zawiązanymi oczami. Pozostałe dzieci to latarnie pomagające okrętom przebyć drogę morską między skałami. Latarnie, gdy dostrzegą zbliżający się okręt wydają dźwięki ostrzegawcze w formie „szszsz…”, by te mogły ominąć niebezpieczeństwo. Po dotarciu do celu wymieniają się z innymi dziećmi rolami. Gdy rozbiją się o skały zdejmują opaskę i stają się latarnią, która głośniej ostrzega następne okręty w miejscu rozbicia. Po zakończeniu zabawy w rundce dzielimy się wrażeniami i odczuciami z pełnionych ról.
3. Historyjka „W cyrku” – dzieci mają przed sobą karty ilustrujące uczucia: smutek, strach, złość, radość. Prowadzący opowiada im wymyśloną historyjkę:
Pewnego razu Ania wybrała się do cyrku. Zajęła miejsce w drugim rzędzie. Przed nią miejsce było puste, więc widok był wspaniały. Przedstawienie się rozpoczęło. Na arenę wbiegło dwóch klaunów. Ich występy wszystkim się podobały.
Prowadzący zadaje pytanie „Co mogła czuć Ania, oglądając występ artystów?” Dzieci podnoszą kartkę z wybranym rysunkiem twarzy.
Nagle zgasło światło. Dał się słyszeć głos bębnów. Wkrótce niewielkie światło rozbłysło pod kopułą namiotu, gdzie do swojego popisu przygotowywała się młoda dziewczyna. Kiedy jeździła na rowerze po linie wykonując różne akrobacje, zapadła martwa cisza.
„Pokażcie jak mogła czuć się Ania?”
Na szczęście wszystko zakończyło się szczęśliwie. A teraz rozpoczyna się część, na którą najbardziej Ania czekała. Występ tresowanych zwierząt. Właśnie miały wbiec na arenę białe pudelki, gdy przed nią pojawił się wysoki mężczyzna w kapeluszu i zajął wolne miejsce. Dziecko nie mogło obejrzeć występów, gdyż spóźniony widz zasłonił całą arenę.
„Co mogła czuć Ania?”
Widząc smutną twarz dziecka pani siedząca obok Ani natychmiast zaproponowała swoje miejsce, z którego był dobry widok. Przedstawienie było wspaniałe. Dwie godziny szybko minęły. Nadeszła pora powrotu do domu.
„Podnieś rysunek twarzy ilustrujący uczucie Ani”.
4. „Ślepe samochody” – uczestnicy tworzą pary stając jeden za drugim, zwróceni w tę samą stronę. Osoba stojąca z przodu – samochód – ma ręce wyciągnięte przed siebie i zamknięte oczy, dłonie uniesione do góry są zderzakami. Osoba z tyłu – kierowca – prowadzi samochód. Za kierownicę służą jej ramiona partnera. Zadaniem kierowcy jest tak prowadzić samochód, aby nie doszło do zderzenia. Zamiana ról – rundka podsumowująca „Lepiej czułem się w roli…, ponieważ….
6. Relaks: Układający – układani” – dzielimy dzieci na pary. Jedno dziecko kładzie się na podłodze, drugie klęka obok niego i według instrukcji podawanej przez prowadzącego układa kolegę tak, by było mu jak najwygodniej. Dziecko leżące ma za zadanie poddać się biernie temu, co z jego ciałem robi kolega. Prowadzący pilnie uważa na bezpieczeństwo dzieci.
Przykładowa instrukcja:
Wyprostuj ręce kolegi wzdłuż ciała. Podnieś jedną rękę do góry i delikatnie nią potrząsaj, jakbyś chciał strzepnąć z niej piasek. Połóż rękę z powrotem na podłodze. Podnieś drugą rękę kolegi i to samo ćwiczenie wykonaj z drugą ręką. Zegnij nogi w kolanach. Poruszaj zgiętymi nogami kolegi w obie strony, a następnie poruszaj każdą nogą OSOBNO. Wyprostuj obie nogi kolegi i poruszaj nimi lekko na boki, kołysząc je łagodnie. Unieś lekko głowę kolegi i pozwól mu odpoczywać nieruchomp.
5. Rundka „Uzupełnij zdania” – Prowadzący podaje początek zdania, a każdy kończy je zgodnie ze swoimi doświadczeniami: „Boję się, że…”, Smucę się, gdy…”, Złości mnie, że…”, „Cieszę się, gdy…".
6. Pożegnanie w kręgu: „Iskierka przyjaźni” – prowadzący przekazuje uścisk dłoni wraz ze słowami „Iskierkę przyjaźni puszczam w krąg, niechaj wróci do mych rąk”;
7. Podsumowanie zajęć i ich ewaluacja - dzieci przyklejają  kwiatka zgodnie z nastrojem w jakim kończą dzisiejsze zajęcie.

Scenariusz 6     
Opanowujemy i przezwyciężamy złość i agresję

Cele:

  • terapeutyczne:

- odreagowanie napięcia;

  • edukacyjne:

- ćwiczenie umiejętności koniecznych do wzięcia odpowiedzialności za swoje zachowanie w kontaktach z innymi i do panowania nad tymi zachowaniami;
- ćwiczenie umiejętności radzenia sobie z napięciem;

  • rozwojowe:

- analiza ćwiczonych umiejętności.
Pomoce: imiona dzieci na kartkach, kapelusz, plastelina, sznurek, piłeczka pingpongowa dla każdego dziecka, skrawki tkanin o wymiarach 20cm x 20cm, pisaki, balon dla każdego dziecka, kartonik po butach, gazety.
Przebieg:
1. Śpiewne powitanie „Witam was”.
2. Zabawa ruchowa „Raz, dwa, trzy Baba Jaga patrzy” – Jedno dziecko stoi przy ścianie tyłem do grupy. Pozostali uczestnicy zabawy starają się po cichu do niego zakraść. Co pewien czas dziecko stojące tyłem do grupy i woła: „Raz, dwa, trzy Baba Jaga patrzy”. Jeśli zauważy, że ktoś się rusza, przyłapana osoba wraca na linię startu. Babę Jagę zmienia ta osoba, która jako pierwsza ją dotknie.
3. „Lubię w tobie” – Dzieci otrzymują karteczki ze swoim imieniem (losują je z kapelusza), Ich zadaniem jest powiedzieć osobie, której imię wylosowały jedno pozytywne zdanie. Prowadzący podpowiada początki zdań np. Lubię w tobie…, Podoba mi się w tobie…, Lubię, gdy ty…, Podoba mi się, gdy….
4. „Czuję się nieważny”- Każde dziecko otrzymuje niewielki kawałek plasteliny i wykonuję z niego rzeźbę na temat: „Czuję się nieważny” lub odtrącenie (w miarę potrzeb prowadzący dodatkowo wyjaśnia czym są te stany, popierając je przykładami w jakich dzieci mogły się kiedyś znaleźć). Po ich wykonaniu inicjujemy dyskusję, która ma pomóc dzieciom zrozumieć, że uczucia te mogą się zmieniać. Dodatkowe kawałki plasteliny posłużą do zmiany rzeźb w taki sposób, aby przedstawiały coś pozytywnego” – rundka interpretująca powstałe prace.
5. „Nić cierpliwości” – aby dzieci mogły nauczyć się rozpoznawać kiedy zapas cierpliwości u drugiej osoby jest na wyczerpaniu, przymocowujemy z grupą do ściany zwisającą „nić cierpliwości” (zwykłą wełnę lub sznurek) – każde dziecko ma swoją nić umieszczoną pod własnym imieniem przyklejonym do ściany. Kiedy wzrasta napięcie w grupie można odrywać lub odcinać kawałek po kawałku. Wszyscy widzą „Uwaga, tutaj kończy się czyjaś cierpliwość, a więc nie można drażnić tej osoby. Nić można zastąpić np. „pudełkiem złości”, w którym są gazety. Gdy czyjaś cierpliwość jest na wyczerpaniu zbliża się do pudełka złości, zabiera leżącą obok gazetę i drze ją na małe kawałki. Gdy całkowicie opuści go napięcie – decyduje się na wyrzucenie „podartej złości do kosza”.
6. Czerwony balon – każde dziecko otrzymuje czerwony balon, który ma nadmuchać, a potem wyobrazić sobie, ze balon wypełniony jest gniewem. Wszyscy siadają w grupie i mówią w jaki sposób mogą dać ujście swojej złości używając do tego swojego balonu. Dzieci mogą np. nadmuchiwać balon tak długo, aż pęknie, pozwolić aby uszło z niego powietrze – powoli albo z hałasem, siedzieć na balonie tak długo, aż pęknie.                 
6. „Lalka złości” – Każde dziecko z piłeczki pingpongowej i kawałka tkaniny wykonuje lalkę złości. Dorysowuje jej oczy, usta, nos i włosy (może też je zrobić z wełny). Dzięki lalkom będą mogły łatwiej wyrazić swoje uczucia i nastroje, swoje obawy i agresje, a dzięki temu pracować nad ich przezwyciężaniem. Lalce dzieci każą zrobić i powiedzieć takie rzeczy, do których same nigdy by się nie przyznały – dajemy dzieciom chwilę czasu, by opowiedziały swojej lalce,  kiedy i kto ostatnio ich zdenerwował i jak tę sprawę rozwiązali. Chętne dzieci w rundce głośno dzielą się swoimi refleksjami. Podkreślamy szczególnie te sposoby rozwiązań, w których nie było agresji. Jeśli u kogoś się ona pojawiła wspólnie szukamy rozwiązań jak można w przyszłości załatwić ją inaczej.
7. Podsumowanie zajęć w  rundce i pożegnanie w kręgu: „Iskierka przyjaźni” – prowadzący przekazuje uścisk dłoni wraz ze słowami „Iskierkę przyjaźni puszczam w krąg, niechaj wróci do mych rąk”.
8. Ewaluacja zajęć – dzieci przyklejają kwiatka zgodnie z nastrojem w jakim kończą dzisiejsze zajęcie.

Scenariusz 7     
Budujemy poczucie własnej wartości

Cele:

  • terapeutyczne:

- wzmacnianie poczucia własnej wartości;
- budowanie pozytywnego obrazu siebie;

  • edukacyjne:

- pokonywanie lęku przed wystąpieniem publicznym;

  • rozwojowe:

- rozbudzanie gotowości do swobodnego wypowiadania się;
- dziecko odczuwa radość z wykonanego zadania.
Pomoce: kartonik z różnymi przedmiotami drobnymi, muzyka marszowa, masa solna, foremki o różnych kształtach, koraliki i cekinki lub guziczki do ozdabiania, stolnica, wałek do ciasta, kreda.
Przebieg:
1. Powitanie śpiewne „Witam was”;
2. Rundka „Czuję się dziś jak…” – dzieci wybierają z pudełka z różnymi przedmiotami ten, który jest najbliższy jego aktualnemu stanowi np. piłeczkę i mówi „czuję się jak ta piłeczka: okrągła, tocząca się, i czasem podskakująca z radości”.
3. „Dwa rzędy” – Dzieci ustawiają się w dwa rzędy, twarzami do siebie. Wyobrażają sobie, że spotykają znajomych, podchodzą do siebie, następnie witają się jak nauczyciel z przedszkolakiem, jak przyjaciel z przyjacielem, jak matka z dzieckiem (zamiana miejscami). Podsumowanie:, „Co sprawiło ci największą trudność?”.
4. „Jestem gwiazdą” – dzieci ustawiają się w szpaler. Każde z nich przechodzi kolejno przez środek – dzieci w szpalerze stykają się dłońmi trzymając ręce wysoko w górze, by nie dotykać przechodzącego i witane jest owacyjnie przez kolegów. W wersji drugiej przechodząc przez środek szpaleru każdemu uczestnikowi spogląda w oczy (również witane jest owacyjnie przy dźwiękach muzyki). Ćwiczenie kończy rundka: Kiedy muszę wyjść na środek sali, czuję się….
5. Ćwiczenia ruchowe z elementami pantomimy – dzieci chodzą swobodnie po sali, poruszając się zgodnie z instrukcją prowadzącego: idziemy skacząc po kamieniach, idziemy dźwigając na plecach worek z ziemniakami, idziemy jak słonie, idziemy jak roboty.
6. Zabawa „Ciasto” – zabawę prowadzi się do muzyki z „Wstępu do pedagogiki zabawy”. Siedzimy w kręgu, lewą rękę wyciągamy przed siebie i zginamy w łokciu, następnie:
- ucieramy składniki na ciasto kręcąc prawą ręką – 8 razy;
- 8 razy otrzepujemy ręce;
- wbijamy 4 jajka (prawą ręką sięgamy za lewe ramię, bierzemy jajko, rozbijamy je o ramię, wlewamy jajko do składników zawartych w misce mówiąc „chlup” i wyrzucamy skorupki przez ramię mówiąc „siup”, lewą ręką sięgamy za prawe ramię
i robimy to samo. Powtarzamy jeszcze raz prawą i lewą ręką;
- wałkujemy ciasto obiema rękami przed sobą – 4 razy;
- ozdabiamy kremem (8 razy), składamy dłonie w piąstki, kładziemy jedną na drugiej (pionowo) i palce górnej ręki rytmicznie otwieramy i zamykamy
- posypujemy bakaliami (4 razy) i gotowym ciastem częstujemy osobę po naszej prawej i lewej stronie.
7. Wykonanie ciasteczek z masy solnej przy użyciu foremek i ich ozdobienie – dzieci rozwałkowują masę solną na stolnicy i za pomocą foremek wycinają kształt, który im się najbardziej podoba i ozdabiają go. Do zdobienia dzieci wykorzystują drobne elementy w postaci koralików, guziczków itp. W rundce uzasadniają swój wybór.
8. Plebiscyt życzliwości – „Lubię cię jak” – prowadzący rysuje kredą na dywanie dwa koła współśrodkowe: duże i małe. W środku małego koła staje jedna osoba. Pozostali ustawiają się na obwodzie koła dużego, twarzą w stronę osoby stojącej w środku. Na sygnał prowadzącego dzieci idą w kierunku środka koła, proponując drogę proporcjonalną do uczucia sympatii, jakim darzą daną osobę. Każdy uczestnik staje
w środku, by można było ustalić wzajemne relacje.
7. Podsumowanie zajęć w rundce (najbardziej podobało mi się)   i   pożegnanie w kręgu:  „Iskierka przyjaźni” – prowadzący przekazuje uścisk dłoni wraz ze słowami „Iskierkę przyjaźni puszczam w krąg, niechaj wróci do mych rąk”.
8. Ewaluacja zajęć – dzieci przyklejają kwiatka zgodnie z nastrojem w jakim kończą dzisiejsze zajęcie. Prosimy dzieci, by zabrały na następne zajęci swoją ulubioną zabawkę.

Scenariusz 8      
Nawiązujemy przyjazne kontakty z innymi z uwzględnieniem komunikacji słownej i bezsłownej

Cele:

  • terapeutyczny:

- wykorzystywanie komunikacji słownej i bezsłownej w relacjach z innymi;
- odreagowanie napięć;

  • edukacyjny:

- uczenie zachowań, które ułatwiają porozumiewanie się;
- rozwój ekspresji ruchowej;

  • rozwojowy:

- poznanie własnej podatności na wpływy innych osób.
Pomoce: kartka z kwiatkiem do kolorowania, ulubiona zabawka dziecka, obrazki z kilku znanych bajek
Przebieg:
1. Rytualne powitanie.
2. „Głośno – cicho” – chętna osoba wychodzi z sali. Jedna osoba chowa jakiś przedmiot. W jej poszukiwaniu pomagają wszystkie dzieci, stukając odpowiednio dłońmi o podłogę: ciszej lub głośniej. Wyjaśnienie dzieciom, że słowa można zastąpić gestem i znaczą one to samo.
3. Ćwiczenia w parach – dzieci siedzą zwrócone do siebie plecami, opowiadają o swojej ulubionej bajce. W czasie rozmowy partner zachowuje kamienną twarz. Zmiana ról i omówienie w rundce „Co sprawiło ci największą trudność podczas tej rozmowy. Jak powinna zachować się osoba słuchająca, by ułatwić rozmowę?
4. Malowanie kwiatka – prowadzący zapoznaje dzieci z zasadami właściwego zachowania się podczas prowadzenia rozmowy. Podkreśla, że to, w jaki sposób mówimy, ma dla słuchającego większe znaczenie, niż co mówimy. Następnie dzieci kolorują rysunek zgodnie z instrukcją.
5. Rozmowa w parach o swojej ulubionej zabawce, z wykorzystaniem informacji zdobytych na temat komunikacji słownej i bezsłownej.
6. Odgadnij hasło – grupa dzieli się na zespoły 3 osobowe (jeden cztero osobowy) i losuje obrazki ze znanych bajek. Zadaniem każdego zespołu jest przekazanie treści hasła pozostałym uczestnikom bez wypowiadania słów.
7. „Wielka Pardubicka” – Dzieci stoją w kręgu. Prowadzący informuje, że wybieramy się na konkurs hippiczny. Żegnamy się z najbliższymi, wsiadamy na konie (naśladujemy gest wsiadania i pozostajemy w półprzysiadzie) półprzysiadzie jedziemy. Jeździe towarzyszą różne odgłosy:
- jedziemy wolno (uderzamy dłońmi o kolana);
- jedziemy szybko (szybko uderzamy dłońmi o kolana);
- przejeżdżamy przez most (stukamy zaciśniętymi pięściami w swoje piersi);
- mijamy zarośla ((wyrzucamy prawą rękę z okrzykiem „szu”);
- mijamy trybuny żeńskie (pisk);
- mijamy trybuny męskie (okrzyki ooo!);
- przejeżdżamy przez rzadkie błoto (uderzamy dłońmi w policzki);
- przejeżdżamy przez gęste błoto (szybko uderzamy dłońmi o policzki);
- jedziemy po bruku (pięść o pięść);
- robimy przeskok przez przeszkodę;
- zdobyliśmy nagrodę (pokazujemy jak się cieszymy).
8. Podsumowanie zajęć w rundce (najbardziej podobało mi się…) i pożegnanie w kręgu: „Iskierka przyjaźni” – prowadzący przekazuje uścisk dłoni wraz ze słowami „Iskierkę przyjaźni puszczam w krąg, niechaj wróci do mych rąk”.
9. Ewaluacja zajęć – dzieci przyklejają kwiatka zgodnie z nastrojem w jakim kończą dzisiejsze zajęcie. Prosimy dzieci, by zabrał na następne zajęci swoją ulubioną zabawkę.

Scenariusz 9     
Pokojowo rozwiązujemy konflikty

Cele:

  • terapeutyczne:

- odreagowanie emocji;
- nabycie przekonania o słuszności pokojowego rozwiązywania konfliktów;

  • edukacyjne:

- wytworzenie atmosfery bezpieczeństwa, zaufania i wsparcia;
- ćwiczenie umiejętności koniecznych do wzięcia odpowiedzialności za swoje zachowanie w kontaktach z innymi i do panowania nad tymi zachowaniami;
- ćwiczenie umiejętności radzenia sobie z napięciem;
- uczenie zachowań, które ułatwiają porozumiewanie się;
- świadome i wolne od agresji radzenie sobie z konfliktami;
- wypracowywanie sposobów na radzenie sobie z konfliktami;

  • rozwojowe:

- rozwijanie twórczego myślenia;
- zgodne działanie w zespole i współdziałanie z innymi.
Pomoce: Nagranie „Jawor”, flamastry, taśma, szary papier, papierowe rurki (pisaki), kartki do rysowania
Przebieg:
1. Rytualne powitanie.
2. Rundka: „Mój dzisiejszy nastrój jest… (dzieci kończą zdanie lub pokazują go za pomocą gestów).
3. Zabawa ruchowa „Jawor” – dwie osoby stają twarzami do siebie, dotykają się dłońmi i podnoszą ręce w górę tworząc segment mostu, przez który przechodzą pozostałe dzieci i śpiewają piosenkę:
Jawor, jawor, jaworowi ludzie
Co wy tu robicie
Budujemy mosty, dla pana starosty
Tysiąc koni przepuszczamy
A jednego zatrzymamy: raz, dwa, trzy

Osoba, która znalazła się w bramie i została zatrzymana przez opuszczenie rąk na trzy - dołącza do nich, przez co most staje się coraz dłuższy. Zabawa trwa tak długo, aż wszyscy uczestnicy zbudują most.
4. Burza mózgów „Załagodzenie konfliktów” – grupa wyobraża sobie,  dwoje uczestników, nazwijmy ich Marta i Tomek, zaprzyjaźnionych z sobą od lat. Prawie zawsze bawią się ze sobą i najczęściej dobrze się rozumieją. Oczywiście niekiedy też się kłócą. Pewnego dnia jednak są na siebie bardzo wściekli. Nie chcą już nigdy wspólnie się bawić ani też z sobą rozmawiać. Dlaczego są tacy rozzłoszczeni? I co mogliby zrobić, aby znowu żyć w zgodzie? Przecież szkoda zniszczyć tak długą przyjaźń. Przez jedną głupią kłótnię. Prowadzący dzieli arkusz papieru na dwie części i na jednej zapisuje pomysły dzieci w odpowiedzi na pierwsze pytanie, a w drugiej pomysły rozwiązań takiej sytuacji. Wspólnie zastanawiają się, które z ich pomysłów są najlepsze i które chcieliby wykorzystać przy kolejnej kłótni.
5. „Pobawmy się w złość” – uczestnicy dobierają się parami i odgrywają wymienione przez prowadzącego konfliktowe sytuacje, do których najczęściej dochodzi w grupie, na przykład:
- jedno dziecko ma wspaniałe mazaki, a drugie korzysta z nich cały czas, nie pytając nawet o zgodę i traktując to jako coś zrozumiałego, a do tego jeszcze psuje niektóre z nich;
- jedno dziecko stoi na początku kolejki np. przy wejściu do kina, czy przy przydzielaniu do drużyn sportowych, aż nagle pojawia się drugie i przepycha się do przodu.
Uczestnicy omawiają dany problem punktu widzenia atakującego i pokrzywdzonego dziecka, bowiem w zabawie nastąpiła zmiana ról, aby każdy miał okazję wczuć się w każdą postać. Dzieci powinny w miarę możliwości znaleźć rozwiązania tego konfliktu, po czym następuje sprawdzenie ich pod kątem przydatności w rzeczywistych problematycznych sytuacjach.
6. Zabawa ruchowa „Pająk i muchy” – jedno dziecko to pająk, który poluje na muchy. Pozostałe dzieci to muchy latające po całej Sali i wydające odgłosy bzykania. Na hasło prowadzącego: „Uwaga Pająk!” – muchy nieruchomieją. Jeśli któraś się poruszy, pająk ją odprowadza do swojej spiżarni. Osoba, która zostaje ostatnia jako nieschwytana staje się pająkiem.
7.  Podsumowanie zajęć w rundce (dzisiaj nauczyłam się, że…) i pożegnanie w kręgu: „Iskierka przyjaźni” – prowadzący przekazuje uścisk dłoni wraz ze słowami „Iskierkę przyjaźni puszczam w krąg, niechaj wróci do mych rąk”.
8. Ewaluacja zajęć – dzieci przyklejają kwiatka zgodnie z nastrojem w jakim kończą dzisiejsze zajęcie. Prosimy dzieci, by zabrał na następne zajęci swoją ulubioną zabawkę.

Scenariusz 10     
Pożegnanie z grupą

Cele:
- wspólne przyjrzenie się przebiegowi całego programu i przypomnienie, czego dzieci się przez ten czas nauczyły;
- podtrzymanie pozytywnej samooceny.
Pomoce: arkusz szarego papieru dla każdego dziecka, flamastry, kreda kolorowa, taśma, upominki.
Przebieg:
1. Rytualne powitanie.
2. Rundka „Dokończ zdanie: Dzisiaj jestem tu po raz ostatni i chciałem powiedzieć, że…”.
3. Przypomnienie listy zabaw pojawiających się przez dziewięć spotkań i powtórzenie tych, które wybrały dzieci.
4. „Moja dłoń na pożegnanie” – każde dziecko obrysowuje swoją dłoń i w środku kreśli wyraz swojej twarzy, który chciałby pozostawić osobie prowadzącej zajęcia.
5. „Podobizna”- dzieci dobierają się w pary. Jedno stoi oparte o ścianę, na której wisi arkusz papieru, a drugie obrysowuje jego postać. Następnie dzieci zamieniają się miejscami i powtarzają tę czynność, używając nowego arkusza. Potem każde z nich uzupełnia rysunek różnymi szczegółami: rysy twarzy, ubranie itd., tak, aby powstała podobizna dziecka. Uczestnicy decydują, czy swoją podobiznę chcą podarować na pamiątkę wybranej osobie z grupy czy też zachowają ja dla siebie – rundka uzasadniająca wybór.
6. „Złap piłkę” – w kręgu dzieci rzucają do siebie piłkę. Każdy musi podać dobrą cechę osoby, do której rzuca.
6. Wręczenie upominków przygotowanych przez osobę prowadzącą dla dzieci np. tulipanek orgiami czy poduszkowe papierowe serduszko.
7. Rytualne pożegnanie „Iskierka przyjaźni” – prowadzący przekazuje uścisk dłoni wraz ze słowami „Iskierkę przyjaźni puszczam w krąg, niechaj wróci do mych rąk”.

5. Ewaluacja

Zgodnie z założeniami zawartymi Podstawie programowej celem wychowania przedszkolnego jest wspomaganie i ukierunkowywanie rozwoju dziecka zgodnie z jego wrodzonym potencjałem i możliwościami rozwojowymi w relacjach ze środowiskiem społeczno-kulturowym i przyrodniczym.

Obowiązkiem nauczyciela jest stałe monitorowanie postępów swoich wychowanków. Diagnozowanie osiągnięć dzieci opiera się na humanistycznej koncepcji rozwoju człowieka, która podkreśla odrębność i indywidualność każdej jednostki. Zmiany zachodzące w rozwoju dziecka i jego postępy mają, więc prawo przebiegać w tempie charakterystycznym dla danej jednostki.

Zadanie osoby pracującej z dziećmi i odpowiedzialnej za ich rozwój, szczególnie zaś socjoterapeuty, polega na systematycznym diagnozowaniu poziomu umiejętności społecznych, określaniu urazowości, planowaniu działań korygujących występujące zaburzenia przy jednoczesnym uwzględnieniu potrzeb i zainteresowań wychowanków. Zabiegi te mają, bowiem za cel stworzenie dzieciom optymalnych warunków do ich rozwoju i dostosowanie działań do ich możliwości.

W przypadku realizowanego przeze mnie programu głównym materiałem ewaluacyjnym będzie Dziennik zajęć grupy, w którym prowadzona jest obserwacja stała przebiegu spotkań oraz Katra indywidualna uczestnika zajęć socjoterapeutycznych (załącznik nr 7), stanowiąca kompendium wiedzy o dziecku zebrane na podstawie diagnozy i opracowanej urazowości wraz z jej korekcją oraz efektami spotkań.

 

Autor: Beata Barczak

Pliki do pobrania

Podobne artykuły

Skomentuj

Bądź pierwszym, który skomentuje ten wpis!

Tagi