"Dziecko i muzyka" - projekt edukacji muzycznej dla dzieci 5, 6 letnich

"Dziecko i muzyka" - projekt edukacji muzycznej dla dzieci 5, 6 letnich

Środowisko akustyczne współczesnego świata nie sprzyja rozwojowi wrażliwości słuchowej człowieka. Od najmłodszych lat otacza nas nieustanny szum pojazdów, warkot silników, zgiełk głosów ludzkich. Na to nakładają się dźwięki płynące z włączonych godzinami aparatów radiowych i telewizyjnych. Nierzadko jest to ulubiona przez młodzież, tzw. muzyka „mocnego uderzenia”, więc ucho człowieka, zmuszone do samoobrony, uodparnia się na odgłosy z zewnątrz, a jego wrażliwość tępieje.

Dlatego tak ważna staje się w tej sytuacji rola przedszkola i panującej w nim atmosfery. Pobudzanie uwagi słuchowej może dokonywać się tylko w warunkach spokoju i ciszy, dlatego należy w każdym momencie dnia pamiętać o walce z hałasem, nerwowością i nadmierną ruchliwością (oczywiście nie hamując przy tym naturalnej aktywności i radosnego nastroju).

Bardzo ważną formą kształcącą umiejętność uważnego słuchania stanowią ćwiczenia w spostrzeganiu i odróżnianiu zjawisk akustycznych w przyrodzie i otoczeniu. Chodzi tu zarówno o znane dzieciom odgłosy (klakson samochodu, szczekanie psa, turkot kół, itp.) jak również dźwięki instrumentów o określonej i nieokreślonej wysokości brzmienia. Wykonanie zadań z tego zakresu wymaga od dzieci dużej koncentracji uwagi, dlatego też takie ćwiczenia powinny przebiegać w formie ciekawych zabaw pobudzających do aktywnego słuchania. Niesłychanie ważne jest również uwrażliwienie dziecka na elementy muzyki (dźwięki wysokie, niskie, barwę dźwięku, poczucie rytmu i tempa, kierunek linii melodycznej, strukturę utworu). Może to i powinno występować przy różnych okazjach: nie tylko na zajęciach umuzykalniających, ale i w zabawach ruchowych, lub też jako przerywniki innego rodzaju zajęć.

Odkrywanie świata dźwięków, rozpoznawanie ich, naśladowanie, określenie źródła ich pochodzenia to wspaniała zabawa dla dziecka, prowadząca w efekcie do zrozumienia muzyki, również tej określanej mianem „poważna” (klasyczna). Należy więc stwarzać dzieciom jak najwięcej ku temu okazji, aby coraz lepiej czuły i rozumiały ten „słownik muzyczny”. Dziecko musi poznać wszystkie składniki muzyki – wtedy będzie ją rozumieć, a to rozumienie pozostanie właśnie na całe życie.

Przedszkolak musi się nauczyć  odważnie wyrażać samego siebie przy muzyce, także w formie indywidualnej - w różnego rodzaju zabawach z motywami muzycznymi i rytmicznymi. Nie powinien śpiewać tylko w grupie, bo tym sposobem nauczy się jedynie powtarzać i naśladować innych. Śpiew jedynie grupowy powoduje, że dziecko nie rozumie muzyki. W rezultacie ogranicza się jego rozwój zdolności muzycznych.

Niepełne kierowanie rozwojem muzycznym dziecka w przedszkolu może spowodować, że będzie ono w stanie uczyć się jedynie o muzyce (w szkole) - a nie muzyki. Dziecko jest w stanie osiągnąć satysfakcję daleko większą, gdy wprowadzi się je w świat bardziej wartościowej aktywności muzycznej, niż wtedy, gdy zaoferujemy mu tylko odprężenie i rozrywkę płynącą z muzyki.

OGÓLNE ZAŁOŻENIA PROJEKTU


Podstawowym zadaniem wychowania muzycznego dzieci w wieku przedszkolnym jest dostarczenie im radości płynącej z kontaktu z muzyką. Zgodnie z przyjętymi koncepcjami wychowanie muzyczne powinno opierać się na następujących formach aktywności dzieci:
- słuchanie,
- działanie,
- tworzenie.
Słuchanie – w formie tej zawiera się spostrzeganie i określanie zjawisk akustycznych z otoczenia, słuchanie śpiewu nauczycielki czy wreszcie słuchanie muzyki instrumentalnej. W niniejszym programie szczególne miejsce poświęcone jest słuchaniu muzyki.

Słuchanie muzyki będzie okazją, by zetknąć dziecko z twórczością muzyków, z wielkimi dziełami muzycznymi. Jest to również okazja pokazania dzieciom różnych instrumentów muzycznych i różnych wykonawców. Słuchanie muzyki wymaga spokoju i uważnego śledzenia przedstawianego utworu. Jest to dla dziecka czynność skomplikowana, gdyż wymaga dużej koncentracji i aktywności wyobraźni dźwiękowej, lecz konieczna, by dziecko mogło słuchem uchwycić strukturę utworu muzycznego, by mogło ten utwór zrozumieć i przeżywać. Do tego potrzebny jest pewien zasób wiedzy. Trzeba coś wiedzieć o muzyce, by móc ją analizować i określać. To trudne dla dzieci – ale można i trzeba je do tego przygotować.
Dziecko może poznawać w trakcie słuchania różne zagadnienia muzyczne. Wybrane utwory powinny uwypuklać charakterystyczne elementy muzyki: tempo, dynamikę, wysokość dźwięków, budowę utworów muzycznych. Zadaniem słuchania muzyki jest stopniowe rozwijanie wrażliwości słuchowej dziecka. W jakim stopniu to zadanie zostanie zrealizowane podczas danego zajęcia zależy od jego organizacji i przeprowadzenia.

Drugą formą aktywności dzieci jest działanie wyrażające się śpiewem, zabawami ze śpiewem, opowieścią ruchową, zabawami rytmicznymi przy muzyce, tańcem czy grą na instrumentach perkusyjnych. Tu również uwzględnia się takie elementy muzyki jak: dynamika, barwa, tempo muzyki czy wysokość dźwięków, jednak dochodzi tutaj konieczność dostosowania do tych elementów różnego rodzaju własnej aktywności.

Trzecia forma aktywności dziecka to tworzenie. Formy twórczości własnej to działanie oparte nie tylko na naśladowaniu i odtwarzaniu wzorów, ale aktywne przetwarzanie uwzględniające własne pomysły. A więc działalność twórcza będzie się odnosić zarówno do improwizowanego mówienia, śpiewania, gry na instrumentach perkusyjnych jak i do wszystkich form ruchowych. Twórcza aktywność dziecka występuje zawsze w ramach wyżej wymienionych form, a w oderwaniu od nich nie istnieje.

Każda z tych form kształci nieco inne dyspozycje i umiejętności i dopiero stosowanie wszystkich (form) umożliwia wszechstronny rozwój osobowości dziecka. Zazwyczaj formy ekspresyjne (śpiew, mowa, gra na instrumentach perkusyjnych) dominowały nad percepcyjnymi (słuchanie muzyki). Wiąże się to z zasadą kształcenia i wychowania małego dziecka przez uczestniczenie w działaniu, przeżywaniu i poznawaniu otaczającego świata. Wiadomości i umiejętności z dziedziny muzyki powinny być wynikiem doświadczeń dziecka, które stopniowo narastają i stają się podstawą właściwego jej odbioru.

Treści i metody wychowania muzycznego powinny być powiązane z treściami innych działów programu. Podczas zajęć można zatem muzykę łączyć z plastyką, literaturą, poezją, a nawet matematyką. Ważne jest jednak świadome codzienne wiązanie treści różnych działów w sposób naturalny, wynikający z celów dydaktycznych. Realizacja programu „Dziecko i muzyka” daje szanse właściwego rozwoju w sferze umuzykalnienia każdemu dziecku, sugeruje możliwość aktywnych i twórczych działań wszystkim dzieciom w grupie oraz zaspokaja potrzebę samorealizacji, co wiąże się z motywacją osiągnięć i samooceną.

METODY – SPOSOBY KIEROWANIA ROZWOJEM MUZYCZNYM DZIECKA

1. Stwarzanie warunków i okazji do rozwoju twórczej inwencji dziecka i respektowania wszystkich jej przejawów.
2. Pobudzanie twórczości podejmowanej przez dziecko z jego własnej inicjatywy i potrzeby, inspirowanie jej przez zachętę, podsunięcie propozycji itp.
3. Stawianie dzieciom konkretnych zadań dotyczących różnorodnych form działalności muzycznej.
4. Ukierunkowanie słuchania muzyki:
- zapowiedzią skojarzenia słuchanej muzyki z właściwym fragmentem wcześniej wysłuchanego opowiadania lub scenki w teatrzyku kukiełek - wskazywanie przez dzieci, które fragmenty utworu kojarzą się z tekstem,
- zapowiedzią wybierania przez dzieci „najbardziej pasującej” ilustracji do słuchanej muzyki (spośród kilku),
- zapowiedzią wybierania najbardziej trafnego tytułu (spośród kilku podanych) do słuchanej muzyki,
5. Słuchanie muzyki jako wydzielony typ zajęć poświęcony głównie percepcji muzycznej.
6. Słuchanie muzyki przy wszystkich pozostałych formach wychowania muzycznego oraz jako inspiracja do innych rodzajów zajęć (plastyka, literatura)
7. Stwarzanie okazji do skojarzeń pozamuzycznych wyrażonych np. w plastyce (postacie, zdarzenia, zestawienia barw, kształty abstrakcyjne)
8. Układanie przez dzieci krótkich opowiadań – wyobrażeń powstałych po wysłuchaniu utworu muzycznego.
9. Aktywne słuchanie muzyki (ruch, instrumentalizacja, realizowanie partytur, układy taneczne).
10. Stwarzanie okazji do słuchania harmonii i barwy brzmienia różnych instrumentów muzycznych.
11. Organizowanie okazji do słuchania minikoncertów muzyki żywej.

ŚRODKI REALIZACJI

1. Przedstawienie rodzicom założeń projektu.
2. Zajęcia z dziećmi wg harmonogramu.
3. Ankietowanie rodziców mające na celu poznanie ich opinii na temat projektu.
4. Koncert dla rodziców – zajęcie otwarte.
5. Udział  w Gminnym Festiwalu Piosenki Ekologicznej.
6. Podsumowanie i ocena realizacji.

CELE OGÓLNE


1. Rozwijanie wrażliwości na piękno otaczającego świata.
2. Przygotowanie do świadomego korzystania ze sztuki oraz do jej współtworzenia.
3. Rozwijanie zainteresowań muzyką oraz kształtowanie trwałych nawyków obcowania z nią.
4. Rozwijanie wyobraźni muzycznej i wyzwalanie chęci wyrażenia uczuć i myśli za pomocą ruchu i śpiewu.
5. Zaspokajanie potrzeb ekspresji twórczych i odtwórczych.
6. Rozwijanie podstawowych zdolności muzycznych, m. in. słuchu muzycznego, poczucia rytmu, umiejętności gry na instrumentach perkusyjnych konwencjonalnych i niekonwencjonalnych.
7. Kształtowanie umiejętności tworzenia obrazu do słuchanej muzyki.
8. Rozwijanie umiejętności słuchania i rozumienia muzyki.
9. Przybliżanie sylwetek sławnych kompozytorów oraz zaznajomienie z wybranymi utworami charakterystycznymi dla ich twórczości.

Główne efekty osiągnięć dzieci wynikające z realizacji treści programowych projektu „Dziecko i muzyka” – cele operacyjne:
Dziecko:
- poznaje struktury utworów muzycznych,
- realizuje potrzebę ekspresji muzycznej,
- rozwija umiejętność kojarzenia charakteru muzyki z nastrojem,
- poznaje słynnych twórców muzyki oraz fragmenty ich utworów,
- rozróżnia podstawowe cechy muzyki (dynamika, barwa, tempo, nastrój)
- kształci wyobraźnię muzyczną poprzez wyrażanie muzyki własną ekspresją i interpretacją ruchową, plastyczną i wokalną,
- potrafi grać na instrumentach perkusyjnych tradycyjnych i niekonwencjonalnych,
- potrafi odczytywać partytury obrazkowe i interpretować je muzycznie,
- potrafi być aktywnym członkiem zespołu muzycznego i tanecznego, i podporządkować się wynikającym z tego zasadom,
- potrafi dostosować ruch i działanie do rytmu utworu, np. w czasie tańca lub gry na instrumencie.

Korzyści wychowawcze, jakie niesie za sobą oddziaływanie muzyki, są trudne do przecenienia:
- słyszenie i słuchanie stymuluje rozwój intelektualny,
- muzyczna wrażliwość wpływa na rozwój uczuć i daje zaspokojenie pewnym potrzebom życia emocjonalnego,
- ruch przy muzyce jest źródłem radości, odprężeniem, wyładowaniem energii, daje szansę rozwoju fizycznego a także jest środkiem terapeutycznym.

ETAPY WPROWADZANIA DZIECKA W ŚWIAT MUZYKI

1. Wprowadzanie kolejnych elementów muzyki:
- określanie nastroju i charakteru muzyki (smutna, wesoła, skoczna, łagodna, itp.)
- reagowanie na zmiany dynamiki, tempa i artykulacji,
- reagowanie na zmiany rytmiczne,
- umiejętne określanie metrum utworu i zaznaczanie akcentu metrycznego.
2. Spostrzeganie budowy piosenki, czy melodii tańca (AB, ABA, ABC)
3. Udział w zabawach ze śpiewem, umiejętne łączenie z nim różnych form.
4. Prawidłowe reagowanie ruchem na słyszaną muzykę.
5. Improwizacje ruchowe przy muzyce:
- naśladowanie poruszania się zwierząt, ptaków, roślin, ludzi,
- odtwarzanie swobodnym ruchem i mimiką nastroju i charakteru słuchanej muzyki, piosenki,
- swobodne interpretacje ruchowe krótkich utworów muzycznych,
- improwizacje taneczne – tworzenie własnych układów tanecznych do utworów muzycznych.
9. Stopniowe wprowadzanie dziecka w świat muzyki klasycznej:
- tworzenie opowiadań do muzyki.
- wprowadzenie opowieści ruchowej,
- wprowadzanie układów tanecznych (z rekwizytami lub bez),
- wykorzystanie naturalnych efektów perkusyjnych ( tupanie, klaskanie, pstrykanie ) jako akompaniament do utworów,
- realizowanie partytur za pomocą instrumentów perkusyjnych i niekonwencjonalnych jako akompaniament do utworów,
10. Rysowanie i malowanie ilustracji do utworów muzycznych (oddawanie charakteru i nastroju).

REFLEKSJE I WNIOSKI PO ROCZNEJ REALIZACJI PROJEKTU „DZIECKO I MUZYKA”

Jednym z głównych założeń projektu „dziecko i muzyka” było danie szansy właściwego rozwoju w sferze umuzykalnienia każdemu dziecku oraz możliwości aktywnych  i twórczych działań niezależnie od jego uzdolnień muzycznych. Celem natomiast – rozbudzenie miłości do muzyki i przygotowanie do świadomego korzystania z niej.

Ponieważ w moim życiu muzyka zajmuje znaczące miejsce, starałam się swoim wychowankom zapewnić możliwość pełnego rozwoju zdolności muzycznych, rozbudzić wyobraźnię i wrażliwość artystyczną, a przez to rozbudzić zamiłowanie do muzyki. W okresie poprzedzającym opracowanie przeze mnie projektu edukacji muzycznej obserwowałam dzieci w czasie zajęć umuzykalniających, całą gamę ich emocji podczas różnorodnych zajęć muzycznych, ich spontaniczną reakcję na zmianę dynamiki, rytmu czy metrum.

Często podczas zajęć plastycznych, jak również chcąc m. in. oddać piękno poezji, deklamując im wiersze – inspirowałam ich wyobraźnię i pracę słuchaniem krótkich utworów muzycznych. Reakcje i zachowania dzieci, ich zainteresowanie i radość z tego typu zajęć skłoniła mnie do opracowania tego projektu. Aby dziecko pokochało muzykę – musi ja najpierw zrozumieć. Aby ją zrozumiało – musi najpierw poznać podstawowy „słownik muzyczny”, czyli poszczególne elementy muzyki. I od tego właśnie rozpoczyna się edukacja muzyczna zawarta w moim projekcie. Tak jak napisałam we wstępie do projektu „… odkrywanie świata dźwięków, rozpoznawanie ich, naśladowanie, określanie źródła ich pochodzenia…” było wspaniałą zabawą dla dzieci prowadzącą w efekcie do zrozumienia muzyki.
Jeśli dziecko pozna wszystkie składniki muzyki, wtedy będzie ją rozumieć, a to rozumienie pozostanie właśnie na całe życie.

Sądzę, na podstawie obserwacji dzieci, że po rocznej realizacji projektu, został spełniony m. in. cel mówiący o zrozumieniu elementarnych podstaw muzyki. Do zrozumienia muzyki, zwłaszcza klasycznej, niezwykle przyczyniło się jej aktywne słuchanie. Moim 5,6 – latkom początkowo trudno było słuchać muzyki w skupieniu, jednak zastosowanie aktywnych metod pozwoliło im dość szybko się z nią „oswoić”. Dzięki aktywnym metodom potrafiły wspaniale improwizować akompaniować na instrumentach perkusyjnych i niekonwencjonalnych, interpretować muzykę ruchem, tańcem (również z szarfami, chustami), tworzyć opowieści słowne i ruchowe, czy malować muzykę. Prace dzieci nią zainspirowane nieraz dokładnie odzwierciedlały to, co zawierały utwory muzyczne.

Szczególnie polubiły instrumentalizacje piosenek i utworów muzycznych. Kiedy dzieci otrzymywały do ręki instrument perkusyjny czy niekonwencjonalny, czuły się potrzebne w grupie, wiedziały, że spoczywa na nich odpowiedzialne zadanie. Wspólne realizowanie akompaniamentów perkusyjnych do muzyki klasycznej było dla nich równoznaczne z tworzeniem tej muzyki. Czuły się ważne, potrzebne i docenione, a powierzenie roli dyrygenta takiego zespołu jeszcze bardziej mobilizowało do większej aktywności. Szczytem satysfakcji dla moich wychowanków było kolejne zdobywanie rok po roku I miejsca w Gminnym Festiwalu Piosenki Ekologicznej w Pszczynie. Tam właśnie oprócz śpiewu dzieci wykonały instrumentalizację śpiewanej piosenki na instrumentach perkusyjnych i niekonwencjonalnych.

Wiele satysfakcji dawała dzieciom inna aktywna metoda, mianowicie realizacja prostych partytur, które językiem rysunkowym przedstawiały przebieg instrumentalny utworu. Dzieci po zapoznaniu się z brzmieniem swoich instrumentów prawie bezbłędnie realizowały owe partytury. Wspólnie z dziećmi układaliśmy także partytury związane tematycznie z głosami przyrody, czy literowo – obrazkowe, związane z siłą i natężeniem głosu. Realizowanie tych partytur wprowadzało szczególnie radosny nastrój, aktywizowało wszystkie dzieci, nawet te najbardziej nieśmiałe, a przedstawione w czasie zajęć otwartych dla rodziców budziły zainteresowanie – „co też te nasze dzieci potrafią!”

Wspaniałą zabawą, która rozwijała postrzeganie elementów muzyki było samodzielne nadawanie tytułów utworom muzycznym. Dzieci tym samym były niejako zmuszone do uważnego słuchania i koncentrowania się na detalach. Skupiając się na dynamice, czy artykulacji słyszały np. głosy i dźwięki przyrody – szum drzew, śpiew ptaków, plusk wody itp. Stosowane przeze mnie takie metody jak instrumentalizacja utworów, realizowanie partytur, nadawanie fabuły i tytułu słuchanej muzyce, czy improwizacje ruchowo-taneczne zaspakajały potrzeby ekspresji twórczej i odtwórczej, a to przecież było także głównymi celami mojego projektu.

Dzięki aktywnym metodom wszystkie dzieci nabierały odwagi, przełamywały strach wystąpienia przed grupą, czuły się dowartościowane i potrzebne w grupie rówieśników. Po zrealizowaniu projektu „Dziecko i muzyka” stwierdzam, że cele które sobie założyłam osiągnęłam prawie w 100%. Dzieci z mojej grupy były rozśpiewane, radosne, chętnie słuchały muzyki i były w stanie słuchać dłuższych jej fragmentów. Pracę ułatwiał mi fakt, że sama mogłam dostarczyć im wrażeń poprzez słuchanie muzyki żywej granej przeze mnie na pianinie. Wielkie przeżycie wywołało na przykład bezpośrednie słuchanie utworów skomponowanych przez małego F. Chopina połączone z opowiadaniem z jego lat dziecięcych – kiedy zapoznawałam dzieci z naszym największym kompozytorem i jego utworami. Po tych refleksjach na temat zrealizowanego projektu „Dziecko i muzyka” właściwe wg mnie będą następujące wnioski:
1. Kontakt z muzyką klasyczną we wczesnym dzieciństwie daje szanse dziecku na szersze horyzonty w życiu dorosłym, stwarza możliwości innego postrzegania świata dźwięków.
2. Efekty rozbudzania zainteresowania dzieci muzyką zależą od umiejętnego angażowania ich uwagi i dostarczenia im niezbędnych bodźców.
3. Aktywne metody poznawania muzyki pozwalają wszystkim zaangażowanym dzieciom odnosić sukcesy.
4. Integracja muzyki z literaturą i plastyką pobudza wyobraźnię dziecka pozwalając mu na improwizacje dramatyczne, ruchowe i plastyczne.
5. Aktywne nauczanie wymaga dużo wysiłku i przemyśleń ze strony nauczyciela, jednak trud ten się opłaca, a rezultaty tej nauki zawsze przynoszą efekty
6. Tak prowadzone zajęcia jakich propozycje są zawarte w projekcie „Dziecko i muzyka” zdecydowanie przygotowują do świadomego korzystania ze sztuki oraz jej współtworzenia.

Opracowała: Sylwia Wątor

Pliki do pobrania

Podobne artykuły

Skomentuj

Bądź pierwszym, który skomentuje ten wpis!

Tagi