Dziecko zdolne w przedszkolu - jak rozwijać jego potencjał?

Dziecko zdolne w przedszkolu - jak rozwijać jego potencjał?
Drukuj Skomentuj

Zdolności twórcze, emocjonalne i społeczne, jak również umiejętność ich wykorzystywania są istotnym czynnikiem rozwoju dziecka w młodszym wieku przedszkolnym i szkolnym, w dużym stopniu decydującym o jego późniejszym funkcjonowaniu w życiu dorosłym.

Dziecko zdolne w przedszkolu - jak rozwijać jego potencjał?

 

W przypadku dzieci zdolnych, obdarzonych dodatkowymi możliwościami rozwoju, rola twórczości oraz zdolności emocjonalno-społecznych wydają się być nieocenione, bowiem często od tych właśnie czynników uzależniony jest rozwój, a nawet ujawnienie się poszczególnych przejawów uzdolnień. Okres przedszkolny i szkolny, a zwłaszcza pierwsze lata nauki powinny w szczególny sposób zapewnić dziecku warunki do rozwoju i ekspresji jego potencjalnych uzdolnień. Dzieci zdolne od najmłodszych lat ujawniają wysoki potencjał zdolności zarówno intelektualnych, jak i kierunkowych (np. poznawcze, techniczne, artystyczne, sportowe). W wieku przedszkolnym przodują w grupie rówieśników w zakresie aktywności w różnych dziedzinach, a w szczególności w zakresie uczenia się, samodzielności myślenia oraz zainteresowaniach poznawczych.

 

Próba przyjrzenia się głębszej charakterystyce funkcjonowania uczniów zdolnych pokazuje, że w grupie tej, podobnie jak u pozostałych dzieci, zauważa się różnorodne problemy natury emocjonalnej i społecznej, które niejednokrotnie zakłócają ich właściwy rozwój oraz prawidłowe funkcjonowanie w szkole i w gronie rówieśników, przyjmują wręcz postać barier rozwojowych, które niejednokrotnie uniemożliwiają ujawnienie się wielu przejawów zdolności. Problemy te bardzo często mogą maskować i ukrywać rzeczywisty potencjał zdolności. W praktyce zdarza się, iż właściwości charakterystyczne dla osób zdolnych i twórczych utrudniają ich rozwój i negatywnie wpływają na relacje  społeczne.

 

Uczniowie posiadający wybitne zdolności są często nadwrażliwi emocjonalnie, intelektualnie, czy wyobrażeniowo, co skutkuje różnorodnymi problemami społecznymi. W populacji dzieci zdolnych nauczyciele zauważają następujące problemy, które przeszkadzają w prawidłowym szkolnym funkcjonowaniu: niecierpliwość, zmienność zainteresowań, słomiany zapał, wielość pomysłów i trudności w ich realizacji, potrzebę natychmiastowego uzyskania odpowiedzi, przerywanie wypowiedzi innym oraz kończenie wypowiedzi za innych, brak samokrytycyzmu, potrzebę komentowania wszystkiego, zamykanie się w sobie, nadmierną płaczliwość, wybuchowość i kłótliwość, brak empatii lub zbytnie przejmowania się problemami innych, tendencje do manipulowania innymi, częste zmiany nastrojów, wzmożone napięcie, trudności w utrzymaniu dyscypliny, nieobecność myślami, życie we własnym wyobrażonym świecie, rozkojarzenia i trudności ze skupieniem uwagi, marzenie na jawie. Zachowania te wskazują na braki w emocjonalnej i społecznej równowadze rozwojowej (Limont, 2007), która jest często typową barierą w rozwoju uczniów zdolnych.

 

W. Limont (2007) przytacza wyniki badań psychologów wskazujące na występowanie nierówności w rozwoju dzieci zdolnych, które to nierówności określane są jako tzw. asynchronie rozwojowe. Polegają one na przykład na tym, że we wczesnym okresie rozwoju dzieci zdolnych możemy mieć do czynienia z sytuacją dyssynchronii polegającej na nierównomiernym rozwoju różnych sprawności lub też na przyspieszaniu w rozwoju jednych sprawności w stosunku do norm typowych dla danej grupy wiekowej. Takie asynchronie są częstą przyczyną pojawiania się wspomnianych wcześniej problemów w społecznym i emocjonalnym funkcjonowaniu uczniów zdolnych.

 

W. Limont (2007) wskazuje, że najczęstsze przyczyny pojawiania się asynchronii rozwojowych u dzieci zdolnych są związane z niezwykle bogatym, różnorodnym, zewnętrznie i wewnętrznie zróżnicowanym obszarem doświadczeń rozwojowych tych dzieci, który z jednej strony umożliwia rozwój ich wewnętrznych potencjałów, a z drugiej powoduje nieharmonijny i nierównomierny rozwój. Jak pomóc dziecku zdolnemu rozwijać swój potencjał? Jak poradzić sobie z intelektualnym geniuszem z emocjonalno-społecznym niedorozwojem? Jedną z niezwykle skutecznych metod jest DRAMA.

 

Rozwój inteligencji emocjonalnej  dziecka poprzez dramę

 

Drama to metoda, która dzięki odwoływaniu się do indywidualności dziecka sprzyja wydobywaniu i rozwijaniu najbardziej pożądanych cech jego osobowości oraz wzmacnia wiarę w siebie, wdraża do samodzielności i aktywności, rozwija wyobraźnię i fantazję. Drama przyczynia się także do rozwoju uczuć społeczno-moralnych, które są istotnym składnikiem postaw. Najbardziej widoczne jest kształtowanie przez elementy dramy postawy współdziałania dzieci poprzez uczestnictwo w aktywnościach dramowych, formach teatralnych, czy odgrywanie ról.

 

Termin ‘inteligencja emocjonalna’ jest stosunkowo powszechnie znany w edukacji i odnosi się do idei Daniela Golemana, który zwraca uwagę na wagę rozwoju inteligencji emocjonalnej uczniów. Goleman uważa, że złość, smutek, obawa i inne negatywne emocje mogą mieć destrukcyjny wpływ na nasze dobre samopoczucie, jakość życia, ale również na umiejętność dziecka do uczenia się. Uczniowie najlepiej przyswajają nowe rzeczy, gdy znajdują się w stanie racjonalnej i emocjonalnej równowagi lub tym, do czego Goleman odnosi się jako ‘flow’ (bycie na fali).

 

Wiemy, że ciało i umysł są połączone fizycznie, kognitywnie i emocjonalnie oraz że nauczyciele muszą rozpoznawać i wspierać zrównoważony rozwój wszystkich trzech obszarów podczas pracy, jednocześnie poszukując bezpiecznych i pozytywnych na to sposobów. Myślenie i działanie poznawcze pozbawione odniesienia do emocji może przynieść negatywne skutki, podobnie jak pełne emocji reakcje i działania bez zastosowania racjonalnego myślenia. Inteligencja emocjonalna umożliwia uczniom podejmowanie dobrych decyzji i postępowanie w pozytywny sposób w zgodzie ze swoim dobrym samopoczuciem oraz innych osób. Jest to bardzo ważna życiowa umiejętność (Corrie, 2003).

 

Rozwijanie inteligencji emocjonalnej pomaga dzieciom poznawać, rozumieć i kierować swoimi emocjami poprzez ich rozważenie i świadome oraz racjonalne połączenie z czynami. W dramie pracujemy w kontekście fikcyjnym, nie mniej jednak podejmowane i odgrywane decyzje oraz ich konsekwencje mają odniesienie do prawdziwego świata dziecka. Inteligencja emocjonalna jest potencjałem osobistym, ale rozwija się w odniesieniu do wpływu własnych emocji na innych oraz ich konsekwencji, jak również podczas gdy kierujemy swoimi emocjami i bierzemy za nie odpowiedzialność.

 

Mądrość emocjonalna jest umiejętnością wykorzystania naszej inteligencji emocjonalnej w celu  tworzeniu relacji z innymi oraz w celu pozytywnego wpływania na świat wokół nas. Rozwój mądrości emocjonalnej poprawia samoświadomość, motywację, empatię, decyzyjność i prowadzi do silnych i wspierających społeczności, nawet już na poziomie przedszkola. Drama stwarza  bezpieczny kontekst na eksplorowanie i testowanie tego wpływu w odpowiedni sposób w obecności nauczyciela pośredniczącego w doświadczeniu, często również znajdującego się w roli (Gałązka 2011).

 

Drama oferuje stymulującą i bogatą sposobność na przedyskutowanie i zrozumienie naszych własnych emocji, postaw, wierzeń poprzez obserwację, współczucie, odczuwanie i eksplorację emocji postaci zarówno odwzorowywanych, jak i tych wchodzących z nami w interakcje. W dramie pojawia się bezpieczna i zdystansowana okazja, by razem rozpoznać emocje i o nich porozmawiać. Gdy uczeń odgrywa postać, którą stworzył podczas zajęć dramy, musi rozważyć jak grać i reagować jak inna osoba. By osiągnąć to z sukcesem, będzie musiał bazować na tym, co wie i jakie ma doświadczenia emocjonalne. Będzie musiał połączyć realne i wyobrażone doświadczenia emocjonalne w celu zbudowania wiarygodnej postaci.

 

Dziecko będzie rozwijać postać poprzez stałą pracę, będzie świadomie lub podświadomie odczuwało i reagowało jako ono samo w ramach dramy i to działanie może wspierać rozwój jego inteligencji emocjonalnej, jako że będzie to doświadczenie prowokowane przez nauczyciela i grupę dzieci. Gdy uczniowie inicjują dramę, pojawia się sposobność na wypróbowanie szeregu rozwiązań i reakcji dla odgrywanej postaci oraz omówienie ich z pozostałymi uczestnikami, co jest z kolei bardzo konstruktywne. Działania postaci i konsekwencje tych działań mogą zostać rozważone racjonalnie i emocjonalnie wraz z innymi uczestnikami. Mogą być zagrane, powtórzone i omówione samodzielnie, wraz z pozostałymi lub z nauczycielem.

 

Drama również daje możliwość przygotowania konstruktywnych reakcji i relacji - na przykład stworzenia modelowej relacji opiekuńczej lub strategii rozwiązywania sytuacji konfliktowych. Obserwacja i odgrywanie postaci pozwala dzieciom poznać nowe sposoby na reagowanie i rozmowę podczas sytuacji naładowanych silnym  ładunkiem emocjonalnym. Dobra lekcja dramy może stanowić bezpieczne forum, w ramach którego uczestnicy mogą być prowadzeni tak, by byli bardziej świadomi doświadczanych emocji. Może to stanowić pomoc w celu ich rozpoznania i nazwania, a także ponownego odtworzenia przy jednoczesnym poddaniu kontroli w sposób kompetentny i odpowiedni. Można tego dokonać poprzez wczucie się w rolę, wtedy zaangażowanie się w rolę jest realne, a nauka łatwa do przyswojenia (Gałązka, 2011).

 

Drama jest miejscem, gdzie uczucia i emocje można przeżywać  w sposób bezpieczny, gdzie można nauczyć się odczytywać emocje innych osób i zrozumieć ich wpływ na własne zachowanie. Od uczestników nie oczekuje się odpowiedzialności za czyny i uczucia stworzonych i odegranych postaci, gdy już przestaną brać udział w dramie. Kompetencja emocjonalna posiada czynnik ‘dobrego samopoczucia’, który jest wewnętrznie motywujący. Rozwój inteligencji emocjonalnej jest wspierany przez dramę za pomocą rozmowy wewnętrznej i samoświadomości. Strategie dramy wspierają wewnętrzne dialogi dają określone możliwości do ich wyrażenia. Wejście w rolę wzmacnia świadomość w kontekście zwiększenia dystansu i powrotu do ‘siebie’.

 

Drama jest aktywnością społeczną i skupia się na wspólnym analizowaniu oraz pracy nad pojawiającymi się bodźcami. Rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji jest związane z procesem emocjonalnym. Wszystkie dramy bazują na problemach do wspólnego rozwiązania i na decyzjach, które uczestnicy muszą podjąć. Opracowywanie szeregu ról i interakcja z innymi osobami wchodzącymi w rolę jest potężnym sposobem na zaangażowanie się w postrzeganie perspektywy innych, co z kolei zachęca do ciągłej analizy.
Drama to metoda, która odpowiednio  przygotowana stanowi  niezwykle skuteczną formę holistycznego rozwoju dziecka. W obecnych czasach coraz częściej obserwujemy  uczniów z deficytem emocjonalnym lub różnymi zaburzeniami emocjonalnymi, które mają ogromny wpływ na funkcjonowanie dziecka w grupie. Drama to metoda wychowawcza oraz  terapeutyczna, która zapewnia wielowymiarowy rozwój ucznia.

 

BIBLIOGRAFIA

 

Drama wspiera rozwój osobisty i emocjonalny

 

Drama pociąga za sobą znaczny nacisk położony na odczytywanie niewerbalnych wiadomości i portretowanie oraz komunikowanie ich poprzez gesty, kontakt wzrokowy, ruch, przybieranie określonych pozycji itp. Informacje werbalne i niewerbalne są zestawiane ze sobą dla lepszej wyrazistości znaczenia. Werbalne typy zachowań są lepiej rozpoznawane i rozwijane jako, że drama opiera się na - oraz rozwija - umiejętności aktywnego słuchania i odpowiedzi. Wspiera zrozumienie podtekstu i znaczenia leżącego za słowami mówionymi i pisanymi.

 

Jako metoda nauczania, łączy elementy gry i terapii. Jej bazą - jak to zostało wcześniej powiedziane - jest kreatywne działanie realizowane głównie poprzez spontaniczną improwizację odgrywaną przez dzieci. Celem dramy jest stworzenie sytuacji, w której uczniowie będą mogli identyfikować siebie wraz z innymi uczniami lub przedmiotami, zagrać rolę określonej postaci oraz przybrać inną osobowość. Podczas role-playu dzieci zwykle pracują w parach lub grupach. To uczy ich wspólnego podejmowania decyzji, słuchania się wzajemnie, oceniania własnych sugestii i sugestii swoich kolegów. Dzieci uczą się od siebie samych i od innych, co staje się bazą dla budowy zaufania i pewności siebie.

 

Uczniowie pracują w grupach rozwiązując problem i dzięki temu stają się bardziej odprężeni i jednocześnie mniej świadomi błędów, jakie mogą popełnić. Rolą nauczyciela jest stworzenie takich warunków pracy, w których uczniowie mają szansę na rozwój i to jest właśnie autentyczną formą nauki. Odpowiednie wykorzystanie dramy w nauczaniu wspiera społeczny, emocjonalny i twórczy rozwój dziecka, czyni uczenie się łatwiejszym, pozwala nauczycielowi uzyskać ciekawe efekty w realizacji celów edukacyjnych i kształcących.

 

Dzięki improwizacji, która jest podstawową strategią, nauczyciel i uczniowie w swoich rolach tworzą wymyślone ‘sytuacje początkowe’ zawierające problem / konflikt i krok po kroku poruszają się w kierunku rozwiązania rozwijając swoją inteligencję emocjonalną. Efektywność tej strategii jest oparta na poczuciu bezpieczeństwa, które z kolei jest tworzone dzięki obecności nauczyciela, który może wpływać na sposób wyrażania i komunikację (Gałązka, 2012).

 

Autor: ALICJA GAŁĄZKA

 

Więcej informacji o autorce - BIOGRAFIA

 

Filmy

Podobne artykuły

Skomentuj

Bądź pierwszym, który skomentuje ten wpis!

Tagi