Metody oceniania

Metody oceniania

Metody oceniania zależne są od form i sposobów kontroli oraz ich miejsca w procesie kształcenia. Jeżeli przypada to na początek  procesu nauczania i uczenia się, wówczas kontrola rozpoznaje poziom, od którego następuje rozwój uczniów spowodowany procesem kształcenia.

Oceny wstępne nie mogą być sumowane z ocenami końcowymi dla ustalenia przeciętnego wyniku i średnich ocen. Inaczej trzeba także traktować oceny będące rezultatem kontroli bieżących, które towarzyszą procesowi uczenia się. Badają one wówczas rodzaj trudności, na jakie napotykają uczniowie w czasie nauki, stopień przyswajania materiału nauczania, skuteczność metod uczenia się, poziom rozumienia treści programowych.

Nie należy wystawiać ocen wówczas, gdy uczniowie napotykają na trudności, bo po to się uczą, aby te przeszkody ograniczać i likwidować. Otrzymane w rezultacie kontroli bieżącej oceny nie powinny być sumowane z ocenami końcowymi. - K. Danek, I. Kuźniak (1980).Jest to zrozumiałe, skoro pamiętamy, że oceny bieżące są diametralnie różne w stosunku do ocen końcowych. Wyrażają one najczęściej kłopoty i trudności ucznia. Jeżeli są symptomem obojętności lub niechęci wobec przedmiotu można je również uwzględnić przy ocenie końcowej.

Przed przystąpieniem do oceniania uczniów, nauczyciel musi zdać sobie sprawę z tego, z jakim rodzajem kontroli wiedzy ma do czynienia, i w którym miejscu procesu kształcenia ona występuje. Zależnie od miejsca kontroli w procesie kształcenia oceny mają różną wartość. Oceny związane z kontrolą końcową wykazują miarę wyników uczenia się. Inne oceny stwierdzają wstępny poziom przystępujących do nauki uczniów. Oceny mogą też odzwierciedlić kłopoty w procesie uczenia się. Zatem uczniowie mogą mieć trzy różne  oceny w zależność od trzech momentów procesu kształcenia. Tych trzech różnych ocen nie można łączyć.

Wśród sposobów oceniania wyróżnia się: tradycyjne (nietechniczne) i techniczne metody oceniania ocen. Pierwszą grupę reprezentują przede wszystkim oceny oparte na: ustnych, pisemnych, praktycznych i graficznych formach kontroli wiedzy uczniów. Do drugiej grupy metod oceniania należą te, które bazują na kontroli wiedzy uczniów. Do drugiej grupy metod oceniania należą te, które bazują na kontroli technicznej. Sa to: szablony, testy, wzorniki, karty perforowane, maszyny dydaktyczne.

Podczas oceniania trzeba pamiętać o tym, że wynik oceny zależy w dużym stopniu od metod i technik kontroli. Dzieje się tak dlatego, ponieważ każda metoda kontroli służy badaniu innych elementów wiedzy młodzieży uczącej się. Każda ocena może być alternatywna wyraża się dwoma sądami (osiągnął lub nie osiągnął celu). Ocena kwantytatywna określa w sposób ilościowy, w jakim stopniu osiągnięto zamierzony cel.

K. Sośnicki (1959) pod koniec lat sześćdziesiątych wyróżnił ocenę: aktualistyczną (wynikową), dyspozycyjną i prognostyczną. Oceny aktualistyczne stawia się na egzaminach końcowych i wstępnych, oceniają one końcowy rezultat uczenia się. Ocena dyspozycyjna wyraża zdolności do pewnych procesów myślowych, zwanych dyspozycyjnymi. Ocena prognostyczna jest fuzją składników  oceny aktualistycznej i dyspozycyjnej. Ponadto zmierza do przewidzenia dalszego rozwoju ucznia i jego wyników. Czyni to na podstawie dokładnej analizy „linii rozwojowej ucznia” – K. Sośnicki (1959).

Niezwykle ważnym zagadnieniem oceniania uczniów jest wdrażanie ich do samodzielnego kontrolowania nauki i wartościowania jej rezultatów. Jedynie samodzielnie i wnikliwie ocenianie własnego uczenia się prowadzi do aktywnego, świadomego i skutecznego uczenia się. Tymczasem większość uczniów tego nie czyni, co obniża znacznie efektywność nauczania i uczenia się. Przezwyciężenie tego stanu wymaga systematycznego uczenia i przyzwyczajania uczniów do prowadzenia samokontroli i samooceny swojej pracy. Temu celowi powinny służyć przeprowadzane przez nauczycieli z uczniami ocenianie zadań domowych, odpowiedzi ustnych i sprawdzianów; zbiory testów, R. Kapuścinowski (1976) pytania w podręcznikach z rozwiązaniami, zestawy pytań do maszyn dydaktycznych i wzorników; które uczniowie samodzielnie rozwiązywali w domu, kontrolując poziom własnego przygotowania do zajęć i oceniając wyniki wykonanych prac. E. Berezowski, J.Pułturzycki (1975).                      

                                               
Przezwyciężeniu licznych trudności w samokontroli i samoocenie dobrze mogłoby służyć praktyczne zajęcia z tego zakresu do dyspozycji wychowawców klas, na których omawia się wyniki, nauczanie i wychowanie. Warto też w tym zakresie odwołać się do pomocy rodziców, samorządu szkolnego i uczniów szkolnych.
Na pewno wiele jest dróg i sposobów prowadzących do należytego przygotowania i wdrażania młodzieży do samokontroli i samooceny ich pracy. Należy tylko wkroczyć na te drogi i nigdy z nich nie schodzić.

Metody samokontroli i oceniania są lepiej znane niż struktura czynności oceniania i sprawdzania. Można w gruncie dydaktyki odnaleźć kilka klasyfikacji tych metod. Jedną z nich prezentuje W. Kobyliński i wyróżnia w niej:
1) metody konwencjonalne, a wśród nich m.in.:

  • ustne sprawdzanie wiadomości,
  • prace pisemne,
  • prace praktyczne,
  • posługiwanie się książką,
  • obserwacja,

2) metody tekstowe:

  • testy luk, które wymagają od ucznia uzupełnienia w zadaniu brakujących słów, co stwarza konieczność przypomnienia sobie właściwej odpowiedzi,
  • testy wyboru, które dają możliwość opowiedzenia się za jednym (lub kilkoma)  z wymienionych wariantów odpowiedzi,
  • testy stanowiące kombinację testów luk i wyboru.

3) metody maszynowe, wykorzystujące maszyny egzaminacyjne.

W. Okoń dokonuje klasyfikacji sposobów sprawdzania wiadomości i umiejętności na podstawie rodzaju komunikacji ucznia z otoczeniem i rozróżnia:
1) ustne sprawdzanie wiadomości ucznia,
2) prace pisemne,
3) posługiwanie się książką (głównie w przedmiotach humanistycznych),
4) wykonywanie prac praktycznych ( przede wszystkim w przedmiotach ścisłych, „artystycznych” i zawodowych),
5) testy pedagogiczne.

Klasyfikację tę rozszerzył i uzupełnił, zarówno po stronie kryteriów, jak i metod, B. Niemierko. Zaproponował on następującą hierarchię kryteriów podziału metod oraz terminologię. Trzy wstępne kryteria pozwalają na wyróżnienie metod, które są mało popularne w polskich szkołach, poza sprawdzaniem przez nauczyciela osiągnięć pojedynczych uczniów w toku lekcji (część lekcji) temu poświęconych. Do samo sprawdzania (samokontroli) brak jest  narzędzi i motywacji uczniów: „zbiorowa pogadanka sprawdzająca” bywa utrudniana przez brak dyscypliny (podpowiadania); „obserwacja uczenia się” jest utrudniona dużą liczebnością klas.

Najistotniejsze dla proponowanej klasyfikacji metod sprawdzania jest czwarte kryterium dotyczące sposobu dobierania treści sprawdzania. Może to być dokonywane intuicyjnie, na podstawie przekonania pojawiającego się nagle w świadomości nauczyciela albo analitycznie, tj. z wykorzystaniem – procedur dających się opisać i powtórzyć.

Piąte kryterium podziału metod sprawdzania osiągnięć uczniów dotyczy komunikacji ucznia z otoczeniem, w tym – z nauczycielem. W sprawdzaniu ustnym rozwiązania zadań są wygłaszane przez ucznia, w sprawdzaniu pisemnym – wyrażone sytuacyjnie, tj. przez układy przedmiotów i zachowań niewerbalnych. W pomiarze pisemnym dominuje metoda pisemna, która umożliwia sprawdzanie osiągnięć wielu uczniów, ale spotyka się także testy ustne (np. z języków obcych), kartkowe egzaminy ustne, analityczne testy pracy i punktowane egzaminy praktyczne (np. z przedmiotów zawodowych).

Autor: Bożena Murdzia

Pliki do pobrania

Skomentuj

Dodane komentarze (1)

Tagi