Praca z dzieckiem zdolnym pochodzącym z rodziny dysfunkcyjnej w przedszkolu

Praca z dzieckiem zdolnym pochodzącym z rodziny dysfunkcyjnej w przedszkolu

§ 8 ust. 2 pkt 5

 

Umiejętność rozpoznawania i rozwiązywania problemów edukacyjnych, wychowawczych lub innych, z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony.

1. IDENTYFIKACJA PROBLEMU

Każde dziecko w momencie pojawienia się na świecie jest wyjątkowe i każde przynosi ze sobą bagaż indywidualnych możliwości, w tym  również zdolności.

 

W swojej pracy staram się zawsze zwracać szczególną uwagę na te dzieci, które są zdolne lub uzdolnione w jakimś kierunku oraz takie, które mają problemy. Uważam, że czas należy  poświęcać zarówno dzieciom z trudnościami, jak i tym zdolnym. One także wymagają naszej pomocy i stwarzania warunków odpowiadających ich potrzebom i zainteresowaniom. Należy je wspierać, ukierunkowywać i dowartościowywać mając na celu jak najlepsze wykorzystanie wrodzonego potencjału. Rozwój indywidualnych zdolności zależeć będzie od sposobu pracy zarówno w przedszkolu, jak i w domu oraz od dziecka, jego zaangażowania i chęci podjęcia dodatkowego wysiłku.

 

Wśród dzieci z mojej grupy sześciolatków, już do pierwszych dni zauważyłam, że jeden z chłopców posiada duży potencjał wiedzy, umiejętności oraz dojrzałości społecznej wykraczający daleko poza możliwości większości dzieci w jego wieku. Ernest A. płynnie czytał, dodawał i odejmował w zakresie 10 i więcej, pięknie śpiewał, szybko uczył się wierszy i odważnie je recytował, posiadał bogate słownictwo, uczył się z przyjemnością i wyraźnym zainteresowaniem, był bardzo aktywny na zajęciach, ciekawy świata i ludzi, był dociekliwy zadawał wiele pytań, posiadał bogatą wyobraźnię, miał ciekawe i oryginalne pomysły. Często wchodził w dyskusję broniąc racji, swoich poglądów i przekonań, jednak bardzo szybko dostosowywał się do określonej sytuacji, wyprzedzając wręcz oczekiwania nauczyciela i wykazując się ogromną dozą dojrzałości emocjonalno-społecznej. Posiadał też wyjątkowe poczucie humoru, i nawet w sytuacji kryzysowej potrafił dostrzec aspekt humorystyczny. Zdarzało się też, że czasem przeszkadzał w czasie zajęć, manifestując swoje znudzenie i brak zainteresowania.

 

Zauważyłam również, że chłopiec wolał bawić się z dziewczynkami, zwłaszcza z jedną. Wszystkie dostrzeżone elementy zachowania dziecka wskazywały na to, że mam do czynienia z dzieckiem zdolnym. Wbrew pozorom praca z takim dzieckiem nie jest łatwa, gdyż podstawą jest stworzenie takich warunków rozwoju, aby nie straciło zapału do pracy.
Jednak po głębszej analizie i przeprowadzonym wywiadzie okazało się, że jest to tylko jedna strona składająca się na istotę sprawy. Ernest A. pochodzi z rodziny patologicznej, dysfunkcjonalnej, w której występują:

 

- Przestępczość (ojca);
- Alkoholizm (ojca);
- Niewłaściwa postawa rodzicielska ojca: unikająca, która pociąga za sobą zaniedbania bytowe i wychowawcze dzieci;
- Byt materialny rodziny na niskim poziomie.

 

II. GENEZA I DYNAMIKA ZJAWISKA

 

Ernest jest pierwszym dzieckiem w rodzinie, ma o cztery lata młodszą siostrę. Rodzina wychowanka funkcjonuje na stosunkowo niskiej stopie życiowej, w niezbyt dobrych warunkach mieszkaniowych w lokalu socjalnym. Na sytuację, w jakiej obecnie znajduje się rodzina znaczący wpływ miała przestępczość ojca, dorywczy system pracy oraz jego alkoholizm i funkcjonowanie w tzw. lokalnym półświatku. Matka praktycznie sama wychowuje dzieci ze względu na częste pobyty ojca w zakładzie karnym. W różnych odstępach czasowych podejmuje prace dorywcze.

 

Aby bliżej poznać Ernesta i stosunki panujące w rodzinie przeprowadziłam z nim test „ Rysunek rodziny”. Z jego analizy wynikało, że chłopiec jest silnie związany z mamą i siostrą, ojciec nie był uwzględniony, ponieważ był „w pracy”. Pomimo, że ojciec uczestniczy w życiu rodziny, nie istnieje z nim silna więź emocjonalna. Z rozmów z chłopcem wynika, że to on pełni rolę „mężczyzny” w domu, stara się być dorosły, odpowiedzialny i otaczać matkę oraz siostrę opieką i pomocą. Z wywiadu z mamą Ernesta dowiedziałam się, że chłopiec od najmłodszych lat rozwijał się szybciej niż rówieśniczy, wcześnie zaczął chodzić, mówić, czytać, lubił rysować i śpiewać,  a nade wszystko interesowały go nowinki techniczne np. komputery, tablety, smartfony. Ernest był dzieckiem, które cały czas coś tworzy i bardzo koncentrował się na wykonaniu zadania. Uwielbiał gry edukacyjne, puzzle, układanki. Ale nie interesowały go zabawy z chłopcami np. samochodami, wolał zabawy tematyczne np. dom, sklep, poczta itp. w których częściej uczestniczą dziewczynki. W czasie zajęć dydaktycznych chłopiec szybko i starannie wykonywał zadania. Był bardzo aktywny, ciągle zgłaszał się do odpowiedzi nie dając szansy innym dzieciom.

 

Na istnienie problemu dysfunkcyjności w rodzinie wskazywały następujące objawy:
- niewielkie zaniedbania realizacji obowiązku szkolnego przez ucznia, spowodowane przedłużającymi się infekcjami, wynikającymi z trudnych warunków lokalowych,
- widoczne zaniedbania w ubiorze i częściowo w nawykach higienicznych Ernesta,
- skłonność Ernesta do martwienia i obwiniania się, przy jednoczesnej dojrzałości do podejmowania decyzji, działania, wyciągania dojrzałych wniosków, stawiania hipotez i przypuszczeń, oraz dochodzenia do uzyskania odpowiedzi,
- widoczny brak poczucia własnej wartości, niepewność, skromność, lekkie wycofanie i ogromna duma w sytuacjach powierzania mu dodatkowych, odpowiedzialnych zadań, i pochwał za ich wykonanie.

 

Problem tkwił w tym, jak zorganizować pracę w grupie, aby jednocześnie realizować program obowiązujący wszystkie dzieci oraz rozwijać zdolności chłopca, a także zniwelować  negatywne  oddziaływanie środowiska rodzinnego.

 

II. ZNACZENIE PROBLEMU

 

Sam fakt posiadania zdolności często bywa postrzegany jako przywilej i jak się powszechnie uważa, że nie ma potrzeby stwarzania dzieciom zdolnym jeszcze dodatkowych przywilejów w formie specjalnej troski i opieki. W mojej opinii dzieci zdolne powinny być objęte  szczególnym zainteresowaniem, zwłaszcza te, które funkcjonują w rodzinie dysfunkcyjnej, stanowiącej niejako zagrożenie dla dalszego rozwoju dziecka. Brak odpowiedniej stymulacji i  warunków do rozwijana posiadanych zdolności, może sprawić, że zainteresowania mogą rozwijać się w niewłaściwym kierunku, przejawiając się w szkodliwej formie aktywności, stając się przez to powodem poważnych trudności wychowawczych, zwłaszcza na kanwie negatywnych wzorców w domu rodzinnym. Stąd też uznałam, że należy z Ernestem podjąć  systematyczną pracę, by należycie wykorzystać jego zdolności, a jednocześnie wskazać rodzicom jego potencjał i zachęcić do zapewnienia mu należytego wsparcia. Postanowiłam uczynić go swoją „prawą ręką”, by podczas zajęć mógł prezentować swoją wiedzę, umiejętności, a poprzez to dążył do samorealizacji i podnoszenia poczucia własnej wartości.

 

IV. PROGNOZA NEGATYWNA

a) negatywna: w przypadku zaniechania odpowiednich oddziaływań nastąpi:

- przejęcie negatywnych wzorców w niedalekiej przyszłości,

- zbyt wczesne sprawowanie funkcji „głowy rodziny” z uwagi na częstą nieobecność ojca w domu, spowodowaną odbywaniem kary lub alkoholizmem może doprowadzić do trwałych urazów natury psychofizycznej,
- zniechęcenie dziecka do aktywnej pracy z powodu braku wsparcia i zaniechań w środowisku rodzinnym,
- zahamowanie uzdolnień,
- osiąganie wyników poniżej intelektualnych możliwości,
- obniżenie własnej samooceny,
- odmowa udziału w konkursach,
- brak aktywności i inicjatywy ze strony dziecka, a co za tym idzie niezadowolenie dziecka, jego rodziców i nauczycieli.

 

V. PROGNOZA POZYTYWNA

 

b) pozytywna: wdrożenie odpowiednich oddziaływań pedagogicznych spowoduje:
- wsparcie w środowisku rodzinnym, dostrzeżenie i ukierunkowanie aktywności, wskazanie możliwości wkroczenia na drogę sukcesu,
- rozwój zdolności intelektualnych,
- doskonalenie pamięci słuchowej, dykcji, emisji i umiejętności modulowania głosem,
- satysfakcja dziecka, jego rodziców i nauczycieli,
- wzrost poczucia własnej wartości,
- pozytywny wpływ na inne dzieci, które będą miały wzór do naśladowania,
- udział w konkursach,
- osiąganie wysokich wyników.

VI. ZADANIA


Współpraca z rodzicami dziecka w wieku przedszkolnym ma szczególne znaczenie, gdyż pozwala na przyjęcie wspólnej i jednocześnie optymalnej linii w kształceniu i wychowaniu dziecka. Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy środowisko rodzinne generuje wzorce negatywne i istnieje duże prawdopodobieństwo zarzucenia działań ukierunkowanych na rozwój dziecka.

 

1. Nawiązć współpracę z mamą Ernesta, by służyła wsparciem w realizacji zadań wspomagających rozwój dziecka zdolnego.
2. Zastosować szereg metod aktywizujących myślenie dziecka.
3. Stosować pytania problemowe pobudzające myślenie zwłaszcza w kontakcie indywidualnym.
4. Oddziaływać na dziecko wielostronnie.

5. Poszerzyć wiedzę o otaczającym świecie.
6. Zastosować rożne metody i formy pracy z Ernestem.
7. Stopniowo zwiększać wymagania nie przekraczając progu możliwości dziecka.
8. Zachęcić chłopców do angażowania kolegi do wspólnych zabaw.
9. Zachęcać chłopca do pomocy słabszym  lub młodszym kolegom.
10. Rozwijać zainteresowania czytelnicze, plastyczne oraz wokalne.
11. Umożliwić dziecku prezentację swoich wytworów, uzdolnień i talentu na forum grupowym, przedszkola i poza nim poprzez udział w konkursach przedszkolnych, imprezach, uroczystościach.
12. Umożliwić Ernestowi naukę na własnych błędach.


PROPOZYCJE ROZWIĄZANIA:

Celem podjętych przeze mnie oddziaływań było:

 

- rozmowy z mamą chłopca, przedstawienie wagi problemu, wskazanie potencjału i talentu dziecka oraz przedstawienie ewentualnych możliwości służących rozwojowi uzdolnień, zachęcanie do czytania fachowej literatury;
- rozszerzenie zakresu wiedzy Ernesta i jego uzdolnień ponad poziom obowiązujący inne dzieci;
- zachęcanie do udziału w konkursach organizowanych przez przedszkole i poza nim;
- pobudzanie do aktywności intelektualnej poprzez indywidualny dobór zadań i metod pracy (czytanie ze zrozumieniem, opowiadanie, rozwiązywanie zadań matematycznych, krzyżówek, rebusów);
- aktywne uczestnictwo w imprezach i uroczystościach w przedszkolu i poza nim;
- włączenie do czynnej pomocy koleżeńskiej dzieciom słabszym i wolniej pracującym;                 

- prezentowanie swoich pomysłów i ich wspólna realizacja;                                                           

- czytanie lub opowiadanie bajek rówieśnikom oraz młodszym dzieciom;
- zachęcanie do zabaw z kolegami.

VII. EFEKTY ODDZIAŁYWAŃ

Podjęte działania widocznie wpłynęły na rozwój zainteresowań i uzdolnień Ernesta. Chłopiec robił coraz większe postępy czerpiąc z nauki satysfakcję i motywację do większej aktywności. Chłopiec rozwinął swoje zdolności literackie, plastyczne, muzyczne.  Natomiast udział w konkursach wzmocnił wiarę we własne umiejętności i zdolności.

 

Jednak największym sukcesem, który zmienił zdolnego i utalentowanego, lecz skromnego i nieśmiałego Ernesta w dziecko bardziej radosne, otwarte i pewniejsze siebie było zajęcie I miejsca w Powiatowym Konkursie Kolęd i Pastorałek. Pokonując nieśmiałość i tremę przed publicznymi występami, stał się odrobinę bardziej otwarty i chętniej podejmował różne wyzwania. Zarówno jemu, jak i nauczycielom oraz rodzicom przyniosło to dużo satysfakcji i radości, miłym zaskoczeniem były słowa ojca, który stwierdził, że „chciałby go kiedyś zobaczyć w telewizji” - o czym Ernest z dumą opowiadał.

 

Sukcesy stały się również dodatkową motywacją do jeszcze większej aktywności w różnych dziedzinach. Dzięki zastosowaniu różnych metod i technik Ernest nie tylko rozwijał swoje talenty, ale stał się bardziej otwarty na otoczenie, śmielszy w działaniu i pełniejszy wiary we własne możliwości i umiejętności. Potrafił wyrażać siebie i swoje myśli w różnych formach ekspresji, współdziałać w grupie i zespole, dzielić się swoimi pomysłami z rówieśnikami. Chętniej występował na forum przedszkola w obecności dużej widowni, jak i w szerszym środowisku (festyn, imprezy lokalne).

 

Ernest zaczął się częściej uśmiechać, stał się pogodniejszy i z zapałem podchodził do nowych wyzwań. Nawet bez instrukcji ze strony nauczyciela samodzielnie angażował się w pomoc słabszym kolegom, cierpliwie tłumacząc zadanie, podpowiadając możliwe rozwiązania lub przypominając polecenia. Swoimi występami wokalnymi uatrakcyjniał przedszkolne uroczystości. Już wcześniej był  lubiany przez rówieśników, ale stał się jeszcze bardziej jako ten, na którego pomoc zawsze można liczyć. Podejmuje zabawy zarówno z koleżankami jak i z kolegami, wznosząc budowle, konstrukcje, garaże, trasy wyścigowe.

 

Osiągnięte sukcesy dały Ernestowi wiele satysfakcji i radości, niejako rekompensując rolę głowy rodziny jaką musi sprawować w domu rodzinnym, znowu stał się dzieckiem w swoim wieku, natomiast jego wewnętrzna dojrzałość emocjonalno-społeczna dodatkowo  wpłynęła na pojawienie się świadomej motywacji do podejmowania jeszcze większego wysiłku. W swych działaniach był wspierany przede wszystkim przez nauczycieli, rówieśników i matkę.                                                                                                                   

Żywię nadzieję, że  pomimo ryzyka, jakie niesie za sobą wzrastanie w rodzinie dysfunkcyjnej, moja praca zaowocuje zarówno w latach szkolnych, jak  i w całym jego przyszłym dorosłym życiu.


Literatura:

 

C. Perleth, T. Schatz, M. Gast-Gampe „Jak odkrywać i rozwijać uzdolnienia u dzieci”
D. Lewis „Jak wychować zdolne dziecko”,
E. Landau „Twoje dziecko jest zdolne”,
J. Bete, S. Munday „Dziecko zdolne, ambitne i utalentowane”,
W. Limont „Zdolności twórcze dzieci w wieku przedszkolnym” (wychowanie w przedszkolu 2002 r. nr 8, s. 451-454),
W. Sztander: Rodzina z problemem alkoholowym. W - wa, 1993.

 

Autor: Bogumiła Archacka

Filmy

Podobne artykuły

Skomentuj

Bądź pierwszym, który skomentuje ten wpis!

Tagi