Prawa dzieci w przedszkolu

Prawa dzieci w przedszkolu

Prawa człowieka można zdefiniować jako podstawowe standardy, bez których ludzie nie mogą żyć w poszanowaniu ich godności, są również podstawą do zdefiniowania takich wartości jak: pokój, wolność, sprawiedliwość, tolerancja. Zarówno jednostki jak i całe społeczności mogą się w pełni rozwijać jedynie wówczas, gdy prawa te są respektowane.  

Rozwój praw człowieka ma swoje korzenie w toczącej się na całym świecie walce o wolność i równość wszystkich ludzi wobec prawa. Dzieci są najmłodszymi obywatelami kraju i ich prawa mieszczą się w prawach przysługujących wszystkim członkom społeczeństwa. Ze względu na niezaradność i niedojrzałość psychiczną, dziecko wymaga specjalnej ochrony zarówno przed, jak i po urodzeniu.        

 

20.11.1989r. została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych „Konwencja o Prawach Dziecka”. Przez Polskę ratyfikowana 07.06.1991r. Konwencja mówi, że dziecko ma niezbywalne prawo do życia, najwyższego poziomu zdrowia, swobodnych myśli, sumienia i wyznania, informacji oraz ochrony przed szkodliwymi informacjami, a także wszelkimi formami wyzysku seksualnego, przemocy fizycznej i psychicznej. Dziecko ma również prawo do nauki, wszechstronnego rozwoju, wypoczynku i czasu wolnego.                                                                                                         

 

We współczesnej pedagogice przedszkolnej działalność w promowaniu praw dziecka można podzielić na dwie grupy:
1. Oddziaływanie bezpośrednie: warunki, atmosfera w przedszkolu, szukanie nowych form i metod pracy, powstające nowe rodzaje przedszkoli (np. montesoriańskie, walderowskie czy integracyjne), szeroka możliwość kształcenia nauczycieli (kolegia, studia, kursy, warsztaty robocze dla wychowawców i rodziców);
2. Oddziaływanie pośrednie: wielkość organizacji działających na rzecz praw dziecka, bogata literatura poruszająca temat prawa dziecka, różnorodność czasopism dziecięcych i dla nauczycieli.

Janusz Korczak wspaniały obserwator dziecka oraz nieugięty obrońca jego praw jako człowieka wymienia zasadnicze:                         

Prawo do szacunku
Prawo do niewiedzy
Prawo do niepowodzeń i łez
Prawo do upadków
Prawo do własności
Prawo do tajemnicy
Prawo do radości
Prawo do wypowiadania swoich myśli i uczuć                            
Prawo do dnia dzisiejszego


Realizacja wszystkich praw dziecka ma zapewnić mu minimum komfortu psychicznego, niezbędnego do normalnego rozwoju. Prawa wszakże powinny łączyć się z obowiązkami i wzrastającym poczuciem odpowiedzialności. Tak więc respektowanie praw dziecka powinno wiązać się z racjonalnymi wobec niego wymaganiami, byleby nie przekraczały jego możliwości.

 

Głównym celem programu jest nabycie wiedzy i umiejętności z zakresu znajomości praw dzieci, oraz pomoc nauczycielom i rodzicom w przybliżeniu dzieciom swoich praw, budzeniu świadomości o prawach,  jak z nich korzystać, do kogo się zwrócić o pomoc. Wiek przedszkolny to okres wzmożonej aktywności poznawczej i szczególnej wrażliwości emocjonalnej .Dlatego też należy wzbudzać pozytywne uczucia : jak życzliwość, tolerancja, miłość, radość, odpowiedzialność itp. Badania ostatnich lat dowiodły, że w okresie poprzedzającym pójście do szkoły tempo rozwoju jest najszybsze. Według B. Blooma przytaczam za M. Ziemską, że w okresie do 6 lat dziecko osiąga w zakresie inteligencji ogólnej tyle co przez następne 14 lat. Dlatego też należy zapoznać dzieci z ich prawami, dokumentem Konwencji, instytucjami które stoją na straży ich praw. Wiek przedszkolny odgrywa decydującą rolę w rozwoju człowieka. W tym bowiem czasie następuje proces rozwoju podstawowych funkcji psychicznych, nastawień społecznych, zaczyna się kształtować system wartości społecznych.

Program przeznaczony jest dla dzieci 6-letnich. Zakres tematyczny jest zgodny z Podstawą programową wychowania przedszkolnego. Realizacja programu jest możliwa w każdych warunkach, na zajęciach grupowych i indywidualnych. Mają one na celu budzenie świadomości o prawach dziecka. Zajęcia można prowadzić metodami aktywizującymi. Można wykorzystać do tego literaturę, opowiadania, bajki, historyjki obrazkowe, scenki dramowe, ekspresję plastyczną. Współczesnym dzieciom, często cierpiącym na zaburzenia emocjonalne, należy stwarzać sytuacje do wyrażania siebie, swoich uczuć i myśli.

Przystępując do pisania programu należy przypomnieć o rozwoju dziecka 6-letniego pod kątem jego potrzeb, emocji, rozwoju tożsamości, umiejętności życia wśród innych ludzi. Chodzi głównie o pokazanie gotowości dziecka do ochrony siebie w sytuacjach trudnych, a także możliwości oddziaływań na nie nauczyciela.  

Ostatnia faza wieku przedszkolnego to 6 rok życia. Następuje dalszy rozwój umysłowy i motoryczny Sześciolatek przejawia zainteresowanie otoczeniem oraz zjawiskami życia społecznego. Wzrastają samodzielność i samokontrola. Dzieci w tym wieku uwielbiają współzawodnictwo. Często mówią: „jestem szybszy, pokonam cię”. Nie potrafią jeszcze wygrywać i przegrywać z wdziękiem. Ciągle potrzebują wsparcia, zachęty i miłości. Są bardziej zaradne, świadome swojego miejsca w świecie i swoich praw. Nowe miejsce traktują już na ogół bez lęku. Umieją się już bawić zgodnie z jakąś regułą i rozumieją zasady gier zespołowych. Jest mniej nieporozumień i bójek na rzecz większej współpracy i stosowania się do zasad. Potrafią też skupić się na sukcesie grupy. Cele grupowe i wspólne zadania stają się ważne. Sześciolatki potrafią już korzystać ze wzrastającej świadomości aprobaty środowiska lub jej braku i w zależności od tego umieją korygować swoje zachowanie. Zdają sobie lepiej sprawę z opinii i uczuć innych. Próbują też zrozumieć własne i cudze zachowania. Starszy przedszkolak potrafi rozśmieszać innych i z przyjemnością naśladuje śmieszne zachowania. Nie wie, kiedy przestać wygłupiać się, ale jednocześnie wyraża uczucia w sposób bardziej dojrzały. Dzieci w tym wieku starają się już dostosować do norm i oczekiwań społecznych. Potrzebują jednak częstego przypominania i podpowiadania, aby np. skończyć pracę. Zaczynają też rozumieć bardziej złożone kwestie związane z umiejętnością rozpoznawania, kto to jest „obcy”, dostrzegania różnic między dobrem a złem, pewnością siebie a agresją, kompromisem a kapitulacją. Potrafią prowadzić krótkie rozmowy dotyczące hipotetycznych sytuacji, np. „co byś zrobił, gdyby...”, dokonywania wyborów, np. „prosić o pomoc, albo poradzić sobie samemu”. Nie możemy oczekiwać od nich skutecznego stosowania zdobytych umiejętności w praktyce, dochodzenia do najlepszych i najbezpieczniejszych rozwiązań, tworzenia planów działania, zdolności chronienia siebie, bez ukierunkowania ze strony dorosłych. Starsze dzieci zauważają wartość więzi z rodziną, nauczycielami i przyjaciółmi. Przejawiają większą hojność i ochotę do dzielenia się, lepiej rozumieją uczucia i to, czym jest szacunek dla innych ludzi.

Dzieciom w tym wieku potrzebna jest szeroka oferta zajęciowa ukierunkowana na realizację pomysłów, wspieranie w trudnościach i przeżyciach, pomoc w konfliktach, wspomagająca potrzebę sprawczości, sukcesu, istnienia norm, granic własnych i innych ludzi. Sześciolatek przejawia zainteresowanie otoczeniem oraz zjawiskami życia społecznego. Chłonie informacje o bliższym i dalszym otoczeniu. Żywiołem wciąż jest zabawa. Jest bardziej samodzielny, wykazuje wyższy stopień uspołecznienia. 

Sześciolatek jest bardziej opanowany, ma szansę przeżywać wiele pozytywnych uczuć społecznych i moralnych jeśli tylko wzrasta w sprzyjającym środowisku wychowawczym. Dziecko jest samodzielnym podmiotem, jednak ze względu na swoją naturalną niedojrzałość fizyczną i psychiczną powinno być otoczone szczególną opieką wychowawczą i ochroną prawną. Prawa dziecka wiążą się z prawami człowieka. „Dziecko bowiem to niedojrzały człowiek, który- jak mówił Janusz Korczak – ma swoje potrzeby, ale nie ma jeszcze doświadczenia dorosłych” J. Korczak zauważył, że praw jest wiele, że trzeba je poznać by nie popełnić pomyłek. Korczak wiedział i rozumiał jak kochać dziecko i wychowywać je. Jak przewidzieć i osłonić dziecko to ciągłe pytania, które stawiał Korczak wychowawcom, „wychowywać to znaczy: nie deptać, nie poniewierać, nie gasić, spieszyć....”. Cenne myśli Korczaka są aktualne współcześnie.
 
Dzieci w przedszkolu wchodzą w swój pierwszy społeczny świat, uczą się tutaj norm i zasad współżycia w grupie oraz dostosowywania się do ustalonych reguł, a jednocześnie ma okazję podczas stwarzanych sytuacji stać się świadome swoich praw.

Nauczyciele przedszkoli, szkół ponoszą odpowiedzialność za przyszłe losy swoich wychowanków. Wyposażając dzieci w odpowiednie umiejętności, wiedzę oraz postawy, już od najmłodszych lat uświadamiają im, jak ważne są prawa dziecka, dlaczego powinny być przestrzegane i chronione. 

 

Im wcześniej dziecko się styka z takimi wartościami jak: sprawiedliwość, tolerancja, poszanowanie godności i wolności innych tym łatwiej podlega procesowi socjalizacji. Uczenie poszanowania praw innych i radzenia sobie w sytuacjach naruszania praw własnych, jest elementem wychowania przygotowującego do życia w społeczeństwie demokratycznym.

Uważam, że w przedszkolu wprowadzanie dziecka w świat jego praw możliwe jest poprzez wykorzystanie znanej literatury, która bawiąc, jednocześnie uczy. Współczesnym dzieciom, cierpiącym często na zaburzenia emocjonalne, należy stwarzać sytuacje do wyrażania siebie, swoich uczuć i myśli. Warto dołożyć starań, aby dzieci mogły przeżywać każdy dzień w radości. Radosna atmosfera bowiem jest konieczna do rozwoju, radosne twarze dzieci są motorem i zachętą dla dalszych działań nauczyciela.

Dziecko w wieku przedszkolnym to wrażliwy, podatny na wpływy młody człowiek. Niewiele jeszcze wie o świecie, nie potrafi sam zadbać o siebie, wymaga ciągłej uwagi i pomocy. Potrzebuje, rodziców, opiekunów, potrzebuje wielu innych ludzi. Naturalne wydaje się, że to oni zaspokajają wszystkie jego potrzeby i są \"strażnikami\" przysługujących mu praw. Czy komuś tak mało samodzielnemu potrzebne są ustanowione i gwarantowane przez państwo prawa?

Zanim dziecko uświadomi sobie istnienie swoich praw, a także nauczy się je egzekwować, nauczyciel przedszkolny może być osobą stojącą po jego stronie i w ekstremalnej sytuacji chroniącą, gdy jest krzywdzone poza przedszkolem. Wychowawcy spędzają z dzieckiem dużo czasu. Znają je i mogą wesprzeć w trudnych sytuacjach. Z pewnością świadomy praw dziecka nauczyciel jest w stanie swoimi oddziaływaniami wyposażyć dziecko w umiejętności, które pomogą mu żyć w świecie wydającym się czasami moralnie niejednoznacznym i radzić sobie z sytuacjami trudnymi.

Pracując w przedszkolu powinniśmy zawsze pamiętać o dziecku i być po jego stronie, respektować jego prawa i - gdy to konieczne - kontrolować respektowanie ich przez rodziców. W skrajnych przypadkach nadużyć i zaniedbań z ich strony wybieramy dziecko i jego dobro starając się o wsparcie instytucji państwowych, które zgodnie z obowiązującym prawem będą chronić jego interesy.

Opracowała: Beata Brzóska

Podobne artykuły

Skomentuj

Bądź pierwszym, który skomentuje ten wpis!

Tagi