Program terapii logopedycznej dziecka z parasygmatyzmem

Program terapii logopedycznej dziecka  z parasygmatyzmem

Parasygmatyzm (substytucje głosek) to najprostsza forma seplenienia. Nie obserwuje się w nim nieprawidłowości w ułożeniu języka, nie ma też wadliwej budowy anatomicznej narządów artykulacyjnych. Dziecko po prostu stosuje zamiennie głoski z trzech szeregów, czyli zastępuje głoski dentalizowane innymi, realizowanymi prawidłowo.


Szereg syczący s, z, c, dz zastępowany ś, ź, ć, dź.

Przykład:

  • sałata – śałata
  • zapałki – źapałki
  • cebula – ćebula
  • dzbanek – dźbanek


Cele terapii:

  • kształtowanie prawidłowej mowy poprzez korygowanie zaburzeń w zakresie strony fonetycznej, leksykalnej, gramatycznej.
  • stymulowanie opóźnionego rozwoju mowy.
  • doskonalenie wymowy już ukształtowanej.
  • wdrażanie do praktycznego wykorzystania nawyków poprawnej wymowy przyswojonej w toku ćwiczeń.
  • usprawnianie techniki czytania i pisania.
  • wdrażanie dzieci do obcowania z literaturą i sztuką oraz twórczej aktywności słownej.


Metody pracy:

  • aktywne (dziecko świadomie ćwiczy mowę, bierze udział w terapii)
  • demonstracja- pokazanie dziecku na czym polega mówienie danej głoski ( poprawne ułożenie narządów mowy przed lustrem)
  • demonstracja + instrukcja – logopeda pokazuje i omawia co dzieje się z artykulatorami, mówi co dziecko ma zrobić
  • metoda mechaniczna – stosowanie przyborów typu szpatułka, oraz innych przyrządów logopedycznych
  • metody substytucyjne – wykorzystywane są już utrwalone głoski i przekształcane w te których dziecko nie wymawia poprawnie,
  • metody ortofoniczne – wywoływanie głosek przez odpowiednie ćwiczenia oddechowe i inne wspomagające
  • metody pasywne(zabawa, logorytmika, rytmika, rysowanie) dziecko nie zajmuje się samą mową, ale wpływają na nią emocje, pamięć, motywacja)

 

Etapy terapii logopedycznej


Etap przygotowawczy przed wywołaniem głosek szeregu syczącego („s”, „z”, „c”, „dz”). Celem tego etapu jest przygotowanie narządów i funkcji biorących udział w artykulacji do jego prawidłowego wykonania, przybierający formę ćwiczeń usprawniających funkcję oddechową oraz ćwiczenia języka, warg, ćwiczenia fonacyjne, słuchowe i rytmizujące.

Ćwiczenia oddechowe:

  • dmuchanie na chorągiewki i wiatraczki;
  • „tańczący płomyczek” – dmuchanie na płomień świecy w odległości niepozwalającej zdmuchnąć płomyka, lecz wyginać go;
  • dmuchanie na papierowe łódki pływające w misce z wodą;
  • zawody „kto dmuchnie dalej” – zdmuchiwanie kulek waty z ręki;
  • wydmuchiwanie baniek mydlanych;
  • dmuchanie na papierowe ozdoby zawieszone na nitkach o różnej długości ponad głową ćwiczącego;
  • „wyścigi samochodowe” – dmuchanie na papierowe kulki po wytyczonej trasie narysowanej na podłodze;
  • „mecz piłkarski” – przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej do osoby siedzącej na przeciwko;
  • „gotowanie wody” – dmuchanie przez rurkę do wody, aby tworzyły się pęcherzyki powietrza;
  • nadmuchiwanie balonów, zabawek i piłek;
  • próby gwizdania;
  • zdmuchiwanie lekkiego przedmiotu z ręki, np. piórka, kłębka waty, papierowej kulki;
  • rozdmuchiwanie: chrupek, ryżu, kaszy, pociętej gąbki lub kawałków styropianu;
  • gra na instrumentach muzycznych: organkach, trąbce, gwizdku;
  • gra na grzebieniu owiniętym cienką bibułą;
  • dmuchanie na piórko, aby unosiło się ponad głową osoby ćwiczącej;
  • rozdmuchiwanie plamki farby wodnej na podkładce z tworzywa.


Ćwiczenia języka:

  • wysuwanie języka do przodu;
  • język szeroki i wąski;
  • ułożenie języka za dolnymi zębami;
  • cofanie języka w głąb jamy ustnej;
  • liczenie dolnych zębów czubkiem języka po wewnętrznej stronie;
  • oblizywanie językiem wewnętrznej powierzchni dolnych zębów;
  • dotykanie czubkiem języka wewnętrznej powierzchni dolnych siekaczy z równoczesnym wybrzmiewaniem głoski „e”;
  • zlizywanie czubkiem języka dżemu lub masła czekoladowego z dolnych dziąseł;
  • „wymiatanie śmieci” – energiczne wyrzucanie czubka języka zza dolnych zębów.


Ćwiczenia warg:

  • rozchylanie warg jak w uśmiechu – wargi płaskie, przylegają do zębów (zęby widoczne);
  • rozciąganie warg do uśmiechu i wymawianie głoski „i”;
  • naprzemienny uśmiech z pokazywaniem zębów, a następnie zasłanianiem ich wargami;
  • układanie ust do uśmiechu i powrót do pozycji neutralnej;
  • gimnastyka warg i języka (wysuwanie języka do przodu, uśmiechanie się);
  • wydawanie odgłosów z rozciągniętymi kącikami ust: kozy – me, me, barana – be, be, kurczątka – pi, pi, śmiechu – hi, hi;
  • pokazywanie szerokiego uśmiechu, a następnie ściąganie ust, jak przy głosce „u”.


Ćwiczenia żuchwy:

  • opuszczanie i unoszenie żuchwy przy zamkniętych wargach;
  • wysuwanie żuchwy do możliwie maksymalnej pozycji przedniej i powrót do spoczynkowej;
  • kilkakrotne opuszczanie i unoszenie żuchwy;
  • poruszanie żuchwą w linii poziomej i pionowej podczas zamkniętych ust.


Ćwiczenia podniebienia miękkiego:

  • ziewanie;
  • klaskanie z językiem wysuniętym na zewnątrz;
  • chrapanie na wdechu i wydechu.


Ćwiczenia mięśni policzków:

  • nadymanie policzków – uderzając w nie wypuszczanie powietrza;
  • nadymanie policzków – powolne wypuszczanie powietrza ustami, nosem.


Etap wywołania głosek szeregu syczącego („s”, „z”, „c”, „dz”). Celem tego etapu jest utrwalenie prawidłowej artykulacji głoski w izolacji, sylabach i wyrazach, we wszystkich możliwych pozycjach i sąsiedztwach fonetycznych. Na tym etapie wykorzystuje się także zdania i krótkie teksty.

Wywołanie głoski [s]. Rozpoczynamy od wyjaśnienia ułożenia narządów artykulacyjnych: język leży za dolnymi zębami, tworząc rynienkę (jak podczas dmuchania), wargi rozchylają się w łagodny uśmiech. Podczas demonstrowania brzmienia głoski „s” przykładamy wewnętrzną stronę dłoni ćwiczącego do naszych warg, pokazując, że strumień wydychanego powietrza trzeba kierować środkiem ust. (układ artykulatorów pokazujemy w lustrze). Jeśli są problemy:

  • Zaczynamy od ćwiczeń w dmuchaniu wprost na wybrany przedmiot, przechodząc do dmuchania z równoczesnym ułożeniem ust do uśmiechu, aż po wybrzmienie „s” przy niezmienionym położeniu narządów mowy. Aby dokładniej określić miejsce prawidłowego ułożenia języka, można użyć nitki dentystycznej, którą zakładamy na dolne siekacze i polecamy dotykać czubkiem języka nitki w czasie wypowiadania „s”. Jeśli dziecko ma problemy z uniesieniem boków języka w tzw. rynienkę, rozpoczynamy od ćwiczeń otaczania językiem słomki do napojów lub słonego paluszka. Można wypowiadać przedłużone „e” i zbliżać zęby do siebie, by osiągnąć „s”. Można wykorzystać metodę przekształceń artykulacyjnych. Polega ona na przedłużonym wymawianiu „f” z równoczesnym odsuwaniem palcami dolnej wargi od górnych siekaczy. Innym sposobem przekształceń jest wybrzmiewanie „t”. Przedłużanie jej pozwala uzyskać „c”, a następnie „s”. Głoska [ s] musi być dobrze utrwalona, gdyż jest ona podstawą dla całego szeregu  [ s, z, c, dz].


Wywołanie głoski [z]. Układ języka i warg jak przy wymowie głoski „s”. Strumień powietrza słabszy, gdyż część powietrza została zużyta na drgania strun głosowych. Głoska „z” ulega takim samym zniekształceniom jak „s”, czyli może być wymawiana międzyzębowo, bocznie. Jeśli głoska „s” jest już prawidłowo wymawiana, zwykle „z” pojawia się samoistnie. Jeśli są problemy:

  • Wskazujemy wibracje w okolicach szyi lub głowy (metodą dotyku).
  • Stosujemy nucenie melodii na głosce „s”.
  • Można wykorzystać przekształcenie „d” lub „w” z równoczesnym cofaniem kącików ust i zbliżaniem zębów do siebie.


Wywołanie głoski [c]. Przy międzyzębowym wymawianiu głoski [c] polecamy dziecku, aby ułożyło język za dolnymi zębami, a zęby zwarło. Czubek języka powinien znajdować się nisko. W tej pozycji powinniśmy uzyskać czysty dźwięk. Jeśli głoski „s” i „z” są już prawidłowo wymawiane, zwykle „c” pojawia się samoistnie. Jeśli są problemy:

  • Polecamy dziecku wymawiać początkowo „t” (wargi i zęby jak przy „s”, „z”), dodając przedłużone „s” („tsss”), następnie powoli skręcamy „s” i wycofujemy się z „t”, aż przejdziemy do wymowy „c”.


Wywołanie głoski [dz]. Jeśli głoski „s”, „z” i „c” są już prawidłowo wymawiane, zwykle „dz” pojawia się samoistnie. Jeśli są problemy:

  • Objaśniamy ułożenie artykulatorów (wargi lekko spłaszczone jak podczas uśmiechu, język najpierw przednią częścią styka się z górnymi zębami, a potem opada tworząc szczelinę).
  • Wskazujemy wibracje w okolicach szyi lub głowy (metodą dotyku).
  • Można wykorzystać przekształcenie „d” z równoczesnym odsuwaniem palcami maksymalnie do tyłu kącików warg.
  • Można wykorzystać wybrzmiewanie coraz szybciej, kolejno po sobie „d” i „z”.


Etap utrwalenia głosek szeregu syczącego („s”, „z”, „c”, „dz”). Polega on na nauczeniu dziecka posługiwania się nowo poznanym dźwiękiem. Jest to najdłuższy etap  pracy, wywołana głoska powinna być wyćwiczona do tego stopnia, aby pacjent bez najmniejszego wysiłku, mógł ja wymawiać.

Utrwalenie głoski [s].

Ćwiczenie „s” w izolacji:

  • „Gąski do domu”- przypominamy prawidłowy układ artykulatorów podczas wymawiania głoski „s” i prosimy dziecko, aby wydawało taki dźwięk przed goniącym gąski chłopcem. Jednocześnie dziecko prowadzi (cały czas sycząc) gąski według trasy wskazywanej przez nauczyciela.
  • „Labirynt” – naśladujemy węża , który szuka wyjścia z labiryntu. Dziecko przesuwa literkę s (podobną do kształtu węża) do miejsca wskazanego przez prowadzącego.
  • „Co słyszysz?” - Wyodrębnianie przez dziecko  pierwszej głoski w wyrazie , wyszukiwanie nazwanej litery, próba odczytywania nowych 3-literowych wyrazów zawierających literę s (analiza i synteza fonemowa).


Ćwiczenie „s” w połączeniu z samogłoskami:

  • w nagłosie: sa, so, se, su, sy;
  • w śródgłosie: asa, aso, ase, asu, asy, osa, oso, ose, osu, osy, esa, eso, ese, esu, esy, usa, uso, use, usu, usy, ysa, yso, yse, ysu, ysy;
  • w wygłosie as, os, es, us, ys.


Ćwiczenie „s” w połączeniach ze spółgłoskami: scho, skl, ska, sło, smu, smo, sno, spo, stu, sto, sta, stu, swe…;

Ćwiczenie „s” w wyrazach:

  • w nagłosie: ser,sen, sekunda, sad, sala, sanki, sałata, sok, sowa, sopel, sobota, sum, sufit, sól, suwak, sukienka, syn, sylaba, sypialnia, schody, sklep, skakanka, sława, słoik, spodek, spinka, stopa, stal, smok, staw, spodnie
  • w śródgłosie: nosek, piasek, kasa, pasek, basen, fasola, osoba, osa, kosa, piosenka, włosy, osada, fusy, wesele, deser, piosenka, wąsy, mięso, wosk, list, kiosk, opaska, most, pasta, usta, chustka, kapusta, taksówka,
  • w wygłosie: as, las, kos, bas, kwas, los, atlas, atłas, ananas, nos, włos, głos, kłos, kaktus, autobus, pies, owies, lis, napis, wąs, kleks, klops, konkurs.


Utrwalanie głoski „s” w zwrotach: słodki sok, doskonały słuch, spokojny sen, wąskie spodnie, snopek słomy, miejski autobus, samochód osobowy, postój taksówek, smutna piosenka, wiejskie wesele, pusta sala, wspaniały pomysł, ostatnia sylaba, sosnowe deski, wiosenna sałata wysokie schody

Utrwalanie głoski „s” w zdaniach: To stół, a to sanki. To jest stół, a to są sanki. To jest duży stół, a to są małe sanki. To jest spokojny pies. Pies stoi smutny. Las jest gęsty. W lesie są smukłe sosny. Na wiosnę pod lasem rosną sasanki.  Włosy są spięte spinką. Po stawie pływają gąski. Sabinka ma sukienkę w paski. Mama wysłała Sławka do sklepu. Klasa słucha wesołej piosenki. Samochód stoi na postoju. Pies stoi smutny. W lesie rosną wysokie sosny. Wiosną rosną sasanki. Po stawie pływają gąski. Włosy są spięte spinką. Sabinka ma sukienkę w niebieskie paski. Syfon stoi na stole. Mama wysłała Sławka do sklepu. Stefan dostał stopień z polskiego. Samochód stoi na postoju. Notes został zapisany. Sarenka skubie listki. Na polu stoją snopki. Samolot startuje z lotniska. Staś ma stalówkę. Klasa jest smutna. Samolot leci wysoko. Sebastian lubi sałatę. Zosia myje się sama. Samochód stoi na parkingu. Sylwek sam narysował słonia. Staś zainstalował system alarmowy. Sylwia jest samotna. Sabinka ma skręcone włosy. Stach otrzymał list. Sąsiad kupił stolik. Stolarz stanął obok stosu desek. Spokojny Stefan zasnął w samochodzie.

Różnicowanie dźwięków. Posłuchaj, będę mówiła wyrazy, kiedy powiem źle to klaśniesz w ręce: sanki – szanki, rak – lak, kawa – tawa, sok – szok, syrop – szyrop, lower – rower, szałata – sałata.

Zagadki:

Dziób zakrzywiony, okrągłe oczy,
na szkolne myszy poluje w nocy? (sowa)

Noworocznych wiele życzeń
Niesie dzieciom mroźny… (styczeń)

Chodzi nad nami 
do góry nogami? (mucha po suficie)

Ciągle jeszcze chłodno,
A najgorsze są noce i ranki,
Więc czyż można się dziwić,
Że ubrały się w futra... (sasanki)

W ogródku pachnącym, tuż przy samej dróżce – zakwitło dziś słonko na zielonej nóżce? (słonecznik)

Jaka to głowa,
duża lub mała,
z zielonych liści
składa się cała? (kapusta)

Jest biała siedzi w tubie,
Zęby czyścić nią lubię. (pasta)

Sosnowy, dębowy,
stary lub młody.
Rosną w nim graby,
rosną jagody. (las)

Utrwalenie głoski [z]

Ćwiczenie „z” w izolacji. Czubek języka układamy przy wewnętrznej stronie dolnych siekaczy (za dolnymi zębami), wargi natomiast płasko, tak aby przylegały do zębów ( zęby widoczne). Ćwiczenia w udźwięcznianiu rozpoczynamy od układów syy, szzzy, zzzy.

Ćwiczenie „z” w połączeniu z samogłoskami:

  • w nagłosie w sylabach: za, zo, ze, zu, zy;
  • w śródgłosie: aza, azo, aze, azu, azy, oza, ozo, oze, ozu, ozy, eza, ezo, eze, ezu, ezy, uza, uzo, uze, uzu, uzy, yza, yzo, yze, yzu, yzy.
  • w wygłosie: az, ez oz,uz,yz


Ćwiczenie „z” w połączeniach ze spółgłoskami (tylko dźwięcznymi, gdyż obok bezdźwięcznych i w wygłosie traci dźwięczność!):

  • w nagłosie przed samogłoską: załoga, zamek, zapałki, zupa, zero, Zyta;
  • w nagłosie przed spółgłoską: zlew, złoto, znak, zmrok, zbój, złamać;
  • w śródgłosie: koza, muzyka, lizak, wazon, waza, język, wozy.


Utrwalanie głoski „z” w zwrotach: złamana zapałka, zepsuty zamek, zapłakana Eliza, waza zupy, zła koza, zabytkowy zegar zupełnie zapomniany, zapchany zlew, czysta bielizn, zepsuty gwizdek, pyzy z mięsem, zepsuta zabawka, zawody sportowe, prezent od kuzyna, pusty wazon spalona gazeta, zawodowy muzyk

Utrwalanie głoski „z” w zdaniach: Zosia kupiła lizaka za złotówkę. Iza zachorowała na zapalenie zatok. Zuza jest zawsze roześmiana. Koza zajada kapustę.

Ćwiczenia słuchowe rozróżniające głoski „z” – „s”:

  • logopeda wymawia głoski w sylabach, dziecko klaszcze gdy słyszy głoskę dźwięczną: za, sa, zu, su ,sy, zy itp.
  • z grupy obrazków (3 obrazki) wybierz ten, który nie pasuje, np. zamek, zebra, sowa; lizak, wazon, mostek
  • grupowanie obrazków z głoską /z/ i z inną głoską odległą fonologicznie, następnie grupowanie obrazków z głoską „z” i „s”, np. Z: zebra, znak, zapałki, zęby, zupa. S: sowa, sarna, sałata, smok, sok.
  • zabawa ,,prawda – fałsz”. Logopeda wymawia wyrazy z głoską „z” i „s”, jedne poprawnie inne błędnie. Dziecko wskazuje, która wypowiedź jest poprawna. Np. zamek – samek, lizak – lisak .


Utrwalenie głoski [c]

Ćwiczenie „c” w izolacji. Wymawianie początkowo t dodając przedłużenie „s” (tssss) , następnie stopniowo skracamy „s”, wycofujemy się z „t” i przechodzimy do wymowy „c” .Strumień powietrza – krótkie uderzenie: c c c – naśladowanie konika polnego, cyk cyk – naśladowanie zegarka

Ćwiczenie „c” w połączeniu z samogłoskami:

  • w nagłosie: ca, co, ce, cu, cy;
  • w śródgłosie: aca, aco, ace, acu, acy, oca, oco, oce, ocu, ocy, eca, eco, ece, ecu, ecy, uca, uco, uce, ucu, ucy, yca, yco, yce, ycu, ycy;
  • w wygłosie: ac, oc, ec, uc, yc.


Ćwiczenie „c” w wyrazach:

  • w nagłosie: cały, cebula, cegła, cela, cera, cena, cement, cukier, cukierki, cytryna, cyrk;
  • w śródgłosie: taca, placek, ocet, kocyk, owca, plecak, plecy, ręce, ulica, kotwica, stacja, owca, wakacje, klocki;
  • w wygłosie: plac, pałac, noc, koc, piec, palec, chłopiec, widelec, latawiec, zając.


Ćwiczenie „c” w zwrotach: cały cukierek, córka Cecylii, widelec chłopca, koc Celiny, pajac córki, cyrkowy pajac,  cytrynowy placek,  pracowite ręce, gorący piec, placek owocowy, harcerski plecak
cytrynowy cukierek, owoce na tacy, cała cebula, lekcja tańca, kucyk Lucynki, mocne płuca, list polecony, rozdarty latawiec, placki z cynamonem, spotkany baca, schowane klocki, lipcowe słońce
pusta piwnica, sprawne hamulce, pocerowany koc, pisane z tablicy, ojciec chłopca, lekarstwo z recepty.

Ćwiczenie „c” w zdaniach: Na tacy są owoce. W butelce jest ocet. Chłopiec ma latawiec. Na ulicy stoi motocykl. Celinka ceruje koc. Na choince wiszą cukierki. Chłopiec ma ciepły koc. Na kolację podano porcję cebuli. Chcę zjeść całą cytrynę. W nocy świeci księżyc. Wkrótce będą wakacje. Jacek kupił sobie klocki. Cela ceruje koc. Na tablicy napisałam abecadło. Owoce leżą na półce w piwnicy. Na tacy jest placek cytrynowy. Ojciec Jacka obiecał go zabrać do cyrku. Celina lubi cytrynowe cukierki.

Zagadki:

W każdej mieszka klasie,
Czarne ma oblicze,
Na niej często piszę,
Rysuję lub liczę. (tablica)

Stoi piekarnia
Z wielkim kominem
I zamiast ciasta
Wypieka glinę. (piec)

Utrwalenie głoski [dz].

 

Ćwiczenie „dz” w izolacji. Czubek języka układamy przy wewnętrznej stronie dolnych siekaczy (za dolnymi zębami), wargi natomiast płasko, tak aby przylegały do zębów (zęby widoczne). Głoskę „dz” można otrzymać wymawiając „d” przedłużone, z cofniętymi kącikami warg i ze zbliżonymi do siebie siekaczami.

Ćwiczenie „dz” z samogłoskami:

  • w nagłosie: dza, dzo, dze, dzu, dzy;
  • w śródgłosie: adza, adzo, adze, adzu, adzy, odza, odzo, odze, odzu, odzy, edza, edzo, edze, edzu, edzy, udza, udzo, udze, udzu, udzy, ydza, ydzo, ydze, ydzu, ydzy.


Ćwiczenie „dz” ze spółgłoskami (tylko dźwięcznymi, gdyż obok bezdźwięcznych i w wygłosie traci dźwięczność!):

  • w nagłosie: dzba, dzwo…
  • w śródgłosie: ndza, rdzo…


Utrwalanie głoski „dz” w wyrazach: dzbanek, dzwonek, dzwonnica, dzwonić, władza, koledzy, sadzonka, rodzynki, pieniądze, rydze, kukurydza, jędza, ogrodzenie, pędzel, frędzle, bardzo, bryndza, rdzeń.

Utrwalanie głoski „dz” w zwrotach: drodzy widzowie, cudze pieniądze, dzwonek dzwoni, nędzne sadzonki, dzban kukurydzy, zdrowe rydze, bardzo dobre rodzynki, chodzą po drodze, widzę pędzle.

Utrwalanie głoski „dz” w zdaniach: Dzwonnik dzwoni dzwonem. Na podłodze leży pędzel. Na cedzaku są rydze. Moi koledzy sadzą sadzonki. Przy drodze rośnie kukurydza. Górale wędzą bryndzę. Zadzwonił szkolny dzwonek. Koledzy rozchodzą się do swoich klas. Po lekcji odwiedzą chorego Jurka. Zebrali już pieniądze na prezent dla niego. Kupią mu pędzel i farby do malowania. Jurek bardzo ładnie maluje. Za obrazek gęsi brodzących po sadzawce został nawet nagrodzony. Dostał ludowy dzbanek do kwiatków koledzy opowiedzą mu co ciekawego wydarzyło się w szkole.

Ćwiczenia słuchowe rozróżniające głoski „dz” – „c”:

  • logopeda wymawia głoski w sylabach, dziecko klaszcze gdy słyszy głoskę dźwięczną: dza, ca, co, dzo, dzu, cu itp.
  • z grupy obrazków (3 obrazki) wybierz ten, który nie pasuje np. rodzynki, kucyk, rydze; cebula, cytryna, dzwonek.
  • grupowanie obrazków z głoską „dz” i z inną głoską odległą fonologicznie, następnie grupowanie obrazków z głoską „dz” i „c”, np.: Dz – koledzy, rydze, sadze, sadzawka, kukurydza, C – kocyk, nocnik, pacynka, Wacek, nocka.


Etap automatyzacji głosek szeregu syczącego („s”, „z”, „c”, „dz”): wierszyki; mowa spontaniczna; opowiadanie treści historyjek obrazkowych, rozwiązywanie rebusów zdaniowych.

Utrwalanie wszystkich głosek szeregu syczącego: „s”, „z”, „c”, dz”: Na ulicy stoi szary samochód. Celinka ma niebieską sukienkę. W misce jest surówka z sałaty. Pod miedzą siedzą zające. Na półce stoją zabawki. Jacek wraca z zakupami ze sklepu. Zosia ogląda zachód słońca. Samochody wiozą zboże do magazynu. Na stoliku stoi dzbanek pełen zsiadłego mleka. Z daleka słychać bicie dzwonów. Chłopiec stoi przy samochodzie i spogląda na ojca.

Zestaw ćwiczeń do utrwalania dźwięku:

S – Podczas wymawiania głoski „s” język leży płasko za dolnymi zębami (jak przy „a”), zęby są zbliżone i widoczne, usta rozchylone płasko przylegają do zębów (jak przy uśmiechu):

  • „Zabawa z rurką”: Weź rurkę albo słomkę, połóż ją na języku, leciutko zagryź i dmuchaj: ssssssss........do rurki.
  • „Długi wąż”: Poprowadź palec wzdłuż węża, mówiąc: ssssss.... Pamiętaj: „grzeczny” język chowa się za zębami!!!
  • „Wąż samotnik”: Sssunie sssobie wąż sssssamotnik, za nim jego ssstryj grzechotnik. I ssstu sssynów ssstryja z sssssykiem: „przessssstań już być sssssamotnikiem!”
  • „Wesoła rodzinka”: Pięć paluszków twojej rączki- to rodzinka głoski  S. Weź kartkę papieru, połóż na niej swoją dłoń i obrysuj jej kształt. Każdemu paluszkowi dorysuj minkę i czapeczkę według własnego pomysłu. Nazwij paluszki tak, jak na podanym przykładzie i powtórz głośno kilka razy imiona wszystkich członków rodzinki.
  • „Smok”: Powtórz za mną wesoły wierszyk:

Szedł po drodze smok
do szkoły się uczyć.
I tak wciąż powtarzał:
sma-sma, smo-smo, smu-smu,
sme-sme, smy-smy, smą-smą, smę-smę.
Taki zielony smok, co uczyć się chciał.

W podobny sposób można utrwalać wymowę głosek: „z”, „c”, „dz”.

„Staś i osa”
Lata osa koło nosa,
koło nosa Stasia.
Mały Staś chowa nos,
nie ugryzie Stasia.

„Pieski”
Oto domek niski
stoją pod nim miski.
Pieski wodę piją,
potem miski myją.

„Sanki i bałwanki”
Sanki, moje stare sanki.
A na sankach tych bałwanki.
Suną z górki sanki same.
O! Są sanki, a bałwanek?

Ćwiczenie 1
Wstaw nazwę psa „As” a otrzymasz żądane wyrazy: k_ _ a, l_ _ ka, m_ _ ło, mi_ _to, m_ _ka, op_ _ka, kl_ _a.

Ćwiczenie 2
Utwórz nowe wyrazy łącząc liczbę 100 z podanymi końcówkami: -lica, -noga, -per, -pnie, -pa.

Ćwiczenie 3
Jakie słowa otrzymamy, gdy połączymy: mia – 100, cia – 100, pro – 100, pu – 100, gę – 100, 100 – łek, 100 – pa, 100 – doła, 100 – isko, 100 – łówka.

Utrwalanie głoski „s” w wierszach:

„Żniwa”
Gdy nadejdzie lato, będę chodził boso.
Będę żyto kosił dużą, ostrą kosą.
Gdy się kosa stępi, będę wiązał snopy.
I nim słonko zajdzie, ustawię je w kopy.

„Maskotki”
Mała Tereska ma dwa pieski
Jeden różowy, drugi niebieski,
Obydwa maja spłaszczone noski,
Wesołe oczka, skręcone włoski.
Te aksamitne miłe maskotki,

„Sosenki”
A w lasku, w tym lasku sosenki urosły.
Wysoko, wysoko gałązki podniosły.
Wiatr do snu kołysał, kołysał sosenki
i nucił sosenkom wesołe piosenki.
Ref.: Sosenki, sosenki, malutkie sosenki,
Iglaste i strojne włożyły sukienki.
Sosenki, sosenki piosenki słuchały
i sennie, tak sennie gałązki schylały,
i śniły sosenki, że rosną i rosną,
a każda sosenka stuletnią jest sosną.
Ref.: Sosenki, sosenki, malutkie sosenki,
Iglaste i strojne włożyły sukienki.

„Zosia Samosia”
Jest taka jedna Zosia
Nazwano ją Zosia Samosia,
Bo wszystko:
„Sama! Sama! Sama!”
ważna mi dama!
Wszystko sama lepiej wie,
Wszystko sama robić chce,
Dla niej szkoła, książka, mama
Nic nie znaczą – wszystko sama!
Zjadła wszystkie rozumy,
Więc co jej po rozumie?
Uczyć się nie chce – bo po co,
Gdy sama wszystko umie?
A jak zapytać Zosię:
– Ile jest dwa i dwa?Osiem!
– A co nam Śląsk daje? Sól!
– A gdzie leży Kraków? Nad Wartą!
– A czy uczyć się warto? Nie warto!
Bo ja sama wszystko wiem.
I śniadanie sama zjem,
I samochód sama zrobię,
I z wszystkim poradzę sobie!
Kto by się tam uczył, pytał,
Dowiadywał się i czytał,
Kto by sobie głowę łamał,
Kiedy mogę sama, sama!
– Toś ty taka mądra dama? A kto głupi?
– Ja! Sama!

„Stół i krzesła”
Za srebrzystym potokiem
rosły sosny wysokie.
Rosły sosny szumiące –
wypieściło je słońce.
Płyną echa dalekie:
głosy drwali, stuk siekier...
Pożegnały bór sosny –
nie dożyły do wiosny.
Na tartaku pił jęki –
sosna twarde ma sęki...
I co teraz? Co teraz?
Stolarz deski zabiera.
Wyheblował stos desek –
będzie stolik, sześć krzeseł.
Poprosimy dziadusia,
by na jednym z nich usiadł...
 
„Trzy liski”
Były sobie raz trzy liski,
które jadły z jednej miski.
A te liski takie były,
że nie nosiły (bo nie lubiły)
ani paletek,
ani szalików,
ani skarpetek,
ani bucików.
Chodziły gołe i bose, bo się
lubiły gonić boso po rosie.
I na golasa
lubiły hasać
i na bosaka
lubiły skakać.
Mieszkały sobie w lesie te liski
w trzech białych chatkach,
małych i niskich.
Każdy z tych lisków miał swą skakankę
i się z myszkami bawił w chowankę.
Nigdy te liski nie szły do miasta,
by kupić sobie kawałek ciasta,
bo takim liskom jak czego chce się
to mają wszystko w polu w polu i w lesie.
I co robiły jeszcze te liski?
Liski co z jednej jadły miski?
Nie wiem. Wiem tylko, że były,
że nie nosiły
(bo nie lubiły)
ani paletek,
ani szalików,
ani skarpetek,
ani bucików.
Chodziły gołe i bose, bo się
lubiły gonić boso po rosie.
I na golasa
lubiły hasać
i na bosaka
lubiły skakać

Z – Głoskę „z” wymawiamy podobnie jak głoskę s , ale jej wymowa jest dźwięczna, tzn. wprawiamy w ruch struny głosowe; strumień powietrza jest słabszy.

  • „Komar w trawie”: Zmień się w małego komara, przykucnij w trawie i bzycz, jak prawdziwy komar: zzzzz
  • „Wesoła rodzinka”: Teraz głoskę „s” odwiedziła rodzinka głoski „z”. Jej członkowie to: za, zo, zu, ze, zy. Wykonaj te same czynności co w zabawie z głoską „s”.


„Waliza”
Do swojej walizy
wsadził pan Dionizy:
skarpety, spodnie, paski dwa,
a dla swego synka, zabawkę-psa.

„Pyzy”
Gotuję dla Izy   
znakomite pyzy.
Iza w pisk i zwinnie zmyka,
pyzy zostały, nie ma batonika.

„Literki”
Raz literki w abecadle
chciały się zabawić.
I kłóciły się zajadle,
Jak by się ustawić...

„Kram z literkami”
Zaczepił mnie pewien góral
W zimie pod Zakopanem
I mówi: „zgaduj zgadula,
Z czego „z” jest znane?
Zgaduj zgadula, zgaduj zgadula,
Z czego to „z” jest znane?”

Myślę i myślę, zgadnąć nie mogę,
na góry zerkam zezem.
Zaraz, chwileczkę, już coś mi świta!
„Z” – chyba z tego jest znane,
że wydeptało te wszystkie ścieżki
w górach pod Zakopanem.

C – Podczas wymawiania głoski „c”, język dotyka na chwilę do podniebienia tuż za zębami i odskakuje, usta są lekko uśmiechnięte.

  • „Konik polny”: Po łące skacze konik polny, który między kolejnymi skokami „cyka” – cyk, cyk, cyk, cyk.


„Choinka Wacka”
Na choince pełno cacek.
Wszystkie wieszał mały Wacek.
Tu cukierki – tam pajace.
Chłopiec aż z radości skacze.   

„Jacek”
Oto mały Jacek,
co ulepił placek.
Cały placek dla Celinki
i dla lali jej, Alinki.

„Abecadło”
Na tablicy miał napisać
Jacek abecadło całe.
Lecz ocena źle wypadła:
znał litery tylko małe.

„Cukiereczek”
Cukiereczek słodki
do buzi mi wpadł,
teraz cukiereczka
będę sobie jadł.

Słodki cukiereczek
będę sobie ssać,
jeśli chcesz cukierka
też ci mogę dać.
(Dziecko naśladuje ssanie cukierka – ssąc kolejną górna i dolną wargę.)

Dz – Głoskę „dz” wymawiamy podobnie jak głoskę „c”, ale jej wymowa jest dźwięczna, tzn. pracują struny głosowe.

„Niebieski dzbanuszek”
Kupił tatuś Reni
niebieski dzbanuszek.   
Niebieski dzbanuszek,
co ma dwoje uszek
i pękaty brzuszek
Niesie Renia dzbanek,
już weszła na ganek.
Wtem...Drgnęły paluszki
i z dzbanka okruszki!

„Zima”
Jadą, pędzą sanki,
Powożą bałwanki.
W sankach siedzi Zima,
dzwonki w rękach trzyma.
Gdy poruszy dłonią,
dzwonki głośno dzwonią.

Bibliografia
E. Spałek, Jak pomóc dziecku z wadą wymowy, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 1996
R.Sprawka, Terapia logopedyczna głosek szeregu syczącego
T. Bogdańska, G.M. Olszewska, Krzyżówki Zagadki Rebusy. Zeszyt 2 – głoski s, z, c, dz
E. Chmielewska, Zabawy logopedyczne i nie tylko. Poradnik dla nauczycieli i rodziców, Kielecka Oficyna Wydawnicza „MAC”, Kielce 1995
G. Demel, Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, WSiP, Warszawa 1994
Balejko, Logopeda radzi, jak usuwać wady wymowy, Wydawnictwo Logopedyczne, Białystok 1994

 

Opracowała: Danuta Chrobot, Przedszkole nr 3 w Pińczowie

Podobne artykuły

Skomentuj

Dodane komentarze (2)

  • Aśka
    odpowiedz

    Ja mam tylko 1 uwagę-nie pracujemy na głoskach dźwięcznych w wygłosie, np. az, oz, ez...Nie możemy wymagać od dziecka aby wymawiało zaraz-tylko zaraS, nie teraZ ale teras...wszystkie głoski dźwięczne tracą swą dźwięczność w wygłosie. Nikt z nas nie mówi jeż, staż, kołnierz-ale jesz, stasz, kołniesz. Pozdrawiam wszystkich pracujących nad poprawnością wymowy naszych milusińskich:)

  • Lena
    odpowiedz

    Witam.
    Dziękuje bardzo za artykuł, jest bardzo treściwy i rzeczowy. Niedawno zdiagnozowałam u mojej 5-letniej córki parasygmatyzm i szukałam jak mogę z nią pracować. Znalazłam Wasz artykuł, w którym wszystko wytłumaczone i podane po kolei etapy terapii. Jest to dla mnie szczególnie ważne, gdyż mieszkamy w Anglii i terapia u logopedy nie jest możliwa.

Tagi