Rodzaje dziecięcej aktywności twórczej i sposoby jej rozwijania

Rodzaje dziecięcej aktywności twórczej i sposoby jej rozwijania

Jednym z przejawów aktywności dziecięcej jest zabawa twórcza, która jest cechą wrodzoną zdrowego dziecka. Zabawa, w której dominują zabawy inspirowane i zabawy kierowane przez nauczycielkę. Maria Przetacznik pisze, że “zabawa jest przejawem własnej aktywności dziecka jako wyznacznika jego rozwoju, a jednocześnie podstawową formą jego działalności, aż do czasu podjęcia nauki szkolnej.”

Według Wincentego Okonia zabawa jest działaniem wykonywanym dla przyjemności, opartym na udziale wyobrażni, która tworzy nową rzeczywistść. Zabawa ma charakter twórczy i prowadzi do samodzielnego przekształcania i poznawania rzeczywistości. Dzięki zabawie dziecko uczy się i zdobywa doświadczenie, formłuje się, rozwija, wzbogaca swoją wewnątrzpsychiczną aktywność. Dobra, właściwie rozumiana zabawa zdominowana jest czynnikiem aktywności własnej dziecka, choć nie pozbawiona roli nauczycielki. Sprawności wymagane w pracy, sposobie czynności, ich przebieg aż do osiągnięcia efektu oraz jej organizacja przekazywane są systematycznie przez nauczycielkę. Zabawa to każda czynność dziecka, która jest podjęta przez niego dla samej przyjemności, bez względu na końcowy rezultat. Jest to aktywność podjęta dla rozrywki i uzyskania przyjemności. Od pracy i nauki odróżnia zabawę to, że jest to uczucie przyjemności i odprężenia, a w nauce dąży się do zrealizowania określonego zadania, planuje sobie sposób jej wykonania i przewiduje się końcowy rezultat. W zabawie dziecko naśladuje czynności dorosłych, które obserwuje w swoim najbliższym otoczeniu.

Zabawa to każda czynność mająca cel swój w sobie, w trakcie zabawy dziecko przeważnie w gronie rówieśników, dzięki potrzebie aktywności działa, werbalizuje, manipuluje materiałem przestrzennym, wytwarza nowe słowa, werbalizuje treści, przyjmuje nowe role. Dziecko obserwuje, gromadzi wiadomości, przetwarza informacje, stopniowo oddziela fikcje od rzeczywistosci, porównuje, klasyfikuje, uogólnia, ocenia, przeżywa, wartościowuje swiat rzeczy i zjawisk. Dzieli to co obserwuje na zjawiska i rzeczy przykre i przyjemne. W trakcie zabaw twórczych dziecko kształałtuje swoje zainteresowania i aspiracje, przede wszystkim kształtuje swój charakter. Dziecko uczy sie odpowiedzialności za swoje czyny, uczy się kierować i podporządkowywać innym. Zabawa twórcza  wyrasta z najsilniejszej, wewnętrznej motywacji i staje sie naturalną drogą rozwoju.

Najpowszechniejszym zjawiskiem w spontanicznej i ekspresyjnej działalności dzieci jest obok zabawy twórczość plastyczna. Twórczość ta okazała się ogromnym żródłem wiedzy o życiu psychicznym dziecka, wytwór plastyczny staje się komunikatem a proces twórczy jest ekspresją doświadczanej rzeczywistości. Twórczość plastyczna jest jedną z potrzeb rozwojowych każdego dziecka i regulatorem równowagi emocjonalnej. Praca plastyczna nie musi być wytworem artystycznym, ale jest to proces twórczy, który rozwija i ujawnia cechy osobowości dziecka. Dziecko jest twórcze, ponieważ jego aktywnośc stanowi potrzebę wyrażania siebie, swoich myśli i przeżyć. Dlatego jego wewnętrzny świat jest możliwy do ujawniania się między innymi poprzez ekspresję plastyczną. Wytwory plastyczne to najbardziej typowa forma ekspresji dziecka już od najmłodszych lat, na których podstawie można zbadać wiek psychiczny i rozwojowy. Aby uruchomić twórczą aktywność dziecka należy pozwolić mu na spontaniczność, gdyż sprzyja to podejmowaniu ryzyka, samokrytycyzmowi, łatwości ekspresji. Ukształtowanie postawy twórczej może nastąpić tylko wtedy, gdy dzieci znajdą w przedszkolu warunki sprzyjające wyzwalaniu swobodnej ekspresji, w tym ekspresji plastycznej. Powodzenie w wyzwalaniu swobodnej ekspresji plastycznej zależy od wiedzy nauczyciela, dobrej znajomości dziecka, jego potrzeb, uzdolnień i zainteresowań.

Aby uzyskać jak najlepsze wyniki w rozwijaniu aktywności plastycznej dziecka należy organizować zajęcia w atmosferze spokoju i życzliwości. Dawać dziecku pełną swobodę pracy, bez przymusu, ingerencj i narzucania swojej woli. Należy w czasie zajęć inspirować dziecko różnymi środkami. Mogą to być różne materiały, narzędzia, opowiadania i piosenki, które będą wspierać je w pracy i dodawać pewności. Wszystkie prace powinny odbywać sie w sposób zgodny z indywidualną potrzebą dziecka. Techniki plastyczne podczas zajęć w przedszkolu powinny być różnorodne a same zajęcia powinny przypominać zabawę. Należy wzbudzać w dziecku zaufanie do własnych sił i przekonywać je o słuszności wyrażania się wybranymi przez siebie formami.

Dziecko w wieku przedszkolnym wypowiada się w sposób spontaniczny i ekspresyjny, w zależności od klimatu pracy twórczej, sugestii nauczyciela i sposobu działania innych dzieci. Nigdy nie należy ganić dziecka za to, że nie potrafi narysować drzewka, postaci ludzkiej lub zwierzęcia. Czasami warto coś podpowiedzieć dziecku, zadawać pytania które pobudzą je do skojarzeń, pomogą wzbogacić własną pracę. Jednak nieprzemyślane słowa mogą bardzo zaszkodzić , nie wolno hamować działań dzieci. Gdy trudności narastają dzieci tracą zaufanie do siebie, stają się zgaszone, smutne a nawet agresywne. Trzeba pokazywać dzieciom trudne czynności, chwalić, zachęcać do działania. Stworzyć atmosferę swobody i rozlużnienia, aby dzieci nabrały ochoty do pracy. Trzeba pozwolić dziecku myśleć samodzielnie, nie wolno tłumić jego inicjatywy, zmuszać do schematycznego myślenia. Twórczość plastyczną należy oceniać na miarę psychiki dziecka i jego mozliwości. Serdeczna zachęta pozwoli dziecku nabrać wiary we własne siły i podejmować nowe działania.

Najbardziej wartościowe jest spontaniczne, swobodne działanie, które zapewnia dziecku rozwijanie wlasnej aktywności. Na zajęciach plastycznych nauczycielka wchodzi razem z dzieckiem w świat wartości sztuki, jest współtowarzyszem poszukiwań, a więc wychowuje przez sztukę. Rysunki dzieci są ogromną kopalnią wiedzy o dziecku, jego przeżyciach, uczuciach, relacjach z innymi członkami rodziny. Prace plastyczne wskazują nam w jaki etap myślenia wkroczyło dziecko.
       
Głównym podmiotem twórczości dziecięcej jest myślenie. W procesie tym nierozerwalnie występuje analiza i synteza. Czynności analityczno–syntetyczne u dzieci można pobudzać przez stawianie przed nimi pytań i problemów, które muszą same rozwiązać. Przy rozwiązywaniu tych problemów i zadań dziecko wymyśla swoje własne rozwiązania, jednocześnie rozwijając w ten sposób postawę twórczą.

Bardzo ważną rolę w inspirowaniu dzieci do działania plastycznego odgrywa muzyka, zajęcia integrujące muzykę i plastykę pobudzają wyobrażnię plastyczną i muzyczną jednocześnie. Podobieństwo odczuć słuchowych i wzrokowych oraz kojarzenie ich w toku oglądania i słuchania doprowadza dziecko do odkrycia analogii i różnic formy tych dwu dziedzin twórczości.

W wychowaniu plastycznym często wykorzystuje się treści muzyczne. Słuchanie muzyki stosuje sie często w celu pobudzenia wyobrażni plastycznej. W tym celu wykorzystuje się tak zwane zjawisko synestezji. Zjawisko to polega na kojarzeniu wrażeń różnego rodzaju, na przykład działanie barwy na nasz wzrok pociąga za sobą współpobudzanie innych zmysłów. Na skutek tego, w kontakcie z barwą odnosimy nie tylko wrażenie czerwieni czy błękitu, ale także chłodu lub ciepła, dżwięczności lub zgrzytu a nawet wrażenia smakowe. Wysoki “jasny” ton kojarzyć sie może z jasną plamą barwną, niski, głęboki ton kojarzy się z kolei z barwą ciemną. Rytmiczne powtarzanie  podobnych elementów w muzyce kojarzy sie z podobnym układem na przykład figur na płaszczyżnie. Linia melodyczna kojarzy sie z kształtem linii w plastyce. Wrażenie dynamiki wywolane muzyką można przełożyć na podobne uklady plastyczne. Najprostszym ćwiczeniem jest “malowanie piosenek", których dzieci słuchają.
   
Działalność rysunkowa jest działalnością bardzo powszechną wśród przedszkoli. Wiąże ona silnie i stymuluje procesy rozwoju mowy i myślenia. Elementy pracy twórczej występujace w swobodnej aktywności rysunkowej sprzyjają i mobilizują procesy myślenia dziecka a wyrażone w formie werbalnej składają się na plan działania. Przy stosowaniu aktywności rysunkowej inspirujacej do rozmowy z dziećmi warunkiem mobilizacji procesów myślenia i mowy jest zapewnienie atmosfery pracy twóczej.

Przez wychowanie plastyczne rozumiemy czynność pedagogiczną podjętą  przez wychowawców w celu: uwrażliwienia dzieci na piękno natury i dzieł sztuk plastycznych, wzbogacenie przeżyć estetycznych w kontakcie z naturą  i wytworami człowieka, a zwłaszcza z dziełami sztuk plastycznych, rozwijanie wyobrażni i aktywności twórczej w dziedzinie plastyki, dostarczanie dzieciom wiadomości o sztuce.

U dzieci w wieku przedszkolnym ekspresja pojęta jako indywidualna wypowiedż, wyraża się w zabawach i twórczości plastyczej, muzycznej czy poetyckiej. “Wytwory plastyczne dzieci są mechanizmem obronnym prowadzącym do ujawniania konfliktów i lęków, z których dziecko nie zdaje sobie sprawy i poprzez ten proces następuje wydobywanie i rozładowywanie nieuświadomonych napięć psychicznych.”

Ekspresja plastyczna jest najbardziej rozpowszechnioną formą ekspresji, gdyż dzieci bardzo lubią rysować, malować, rzeżbić i lepić. Podczas tworzenia wykazują się dużą wyobrażnią oraz inwencją własną. Najważniejszym warunkiem, od którego zależy pełna aktywność twórcza dziecka w trakcie ekspresji plastycznej jest stworzenie dzieciom odpowiedniej atmosfery i warunków do twórczego działania. W trakcie pracy nauczyciel stwarza warunki swobodnego działania. Nie przeszkadza w wyborze własnych pomysłów, nie wydaje poleceń, gotowych wzorów rozwiązań, nie rysuje, raczej stara się rozbudzać wyobrażnię i spostrzegawczość. Interesuje się efektami pracy, akceptuje jego styl tworzenia, stara się, aby proces tworzenia był dla dziecka przyjemnością i radością.

Aktywność twórcza dzieci w ekspresji plastycznej uzależniona jest od zakresu wiadomości i umiejętności dziecka, zakresu spostrzegania, zapamiętywania, sztuk plastycznych, technik i materiałów oraz środków wyrazu plastycznego. Swobodna ekspresja plastyczna aktywizuje wszystkich uczniów, uczy samodzielności i odpowiedzialności, daje poczucie bezpieczeństwa, własnej wartości, wyrabia wrażliwość estetyczną, ambicje, chęć współpracy, uczy krytycyzmu, pozwala pozbyć się negatywnych emocji a nawet pełni funkcję terapeutyczną.

Innym rodzajem aktywności dziecięcej jest aktywność badawcza, która polega na wykrywaniu określonych prawidłowości w otaczającym nas świecie. Taka aktywność skierowana jest na poznanie rzeczywistości, a niekiedy na jej przekształcanie. Już w starożytności na tę aktywność zwrócił uwagę wybitny grecki filozof Sokrates, który wprowadził do swojej metody nauczania fazę polegającą na badaniu i samodzielnym poszukiwaniu wiedzy. Myślenie dziecka jest inspirowane przez jego aktywność i działalność naukową, dziecko lepiej poznaje i przyswaja wiedzę przez własną działalność. Brak czynności badawczych w poznaniu rzeczywistości doprowadza do aktywności biernej. Dziecko poprzez aktywność badawczą, bada i odkrywa trudne zjawiska tkwiące w naturalnym środowisku. Aktywność badawcza dominuje w zabawach manipulacyjno – badawczych, w których dziecko manipulując przedmiotami bada jego cechy i właściwości. W okresie dzieciństwa należy stwarzać dziecku jak najwięcej możliwości do manipulowania i samodzielnego poznawania cech właściwości przedmiotów. Eksperymentowanie pozwala dzieciom dostrzegać i odkrywać różne zjawiska.

Aktywność twórcza dziecka ujawnia się również w twórczości technicznej, w wyniku której powstają nowe urządzenia techniczne lub zostają ulepszone już istniejące. Podstawowym warunkiem efektywności pracy twórczej w dziedzinie technicznej jest zdobycie pewnych wiadomości i umiejętności, a także  inteligencji. Możliwości twórcze rozwijają się wraz z wiekiem i doświadczeniem. Dzieci charakteryzują się cechami, które są potrzebne twórcom, a więc: dużą płynnością i plastycznością wyobrażni i myślenia, postawą poszukującą. Dzieci potrafią wnieść do procesu twórczego cenne spostrzeżenia, oryginalne pomysły, które są często zgodne z powiedzeniem” tak proste,że tylko dziecko na to mogło wpaść. Dzieci są autentyczne, mają ciekawe pomysły, należy wykorzystywać i rozwijać pomysłowość dzieci.
   
Metodą rozwoju twórczych dyspozycji dziecięcych jest również tworzenie muzyki. Jan Wierszyłowski podkreślał szczególne znaczenie wychowawcze muzycznej aktywności twórczej. Twierdził on, że muzyka daje największe możliwości twórczego działania i kształtowania takich cech osobowości, jak funkcje poznawcze i emocjonalno–motywacyjne, rozwija pomysłowość twórczą, kontaktowość społeczną i pozytywne cechy charakteru.

Muzyka sprzyja twórczym poszukiwaniom i odkryciom Twórczość muzyczna  jest pewną formą samorealizacji oraz spełnia funkcję psychohigieniczną. Następstwem twórczości muzycznej jest rozwój ich możliwości percepcyjnych, uwagi, wrażliwości estetycznej co kształtuje ich rozwój osobowości. Należy szukać takich metod, które oddziałowując na psychikę dziecka umożliwiałyby im rozwój dyspozycji twórczych. Realizacja takich metod odbywać się może w toku zajęć, w trakcie których preferowana jest twórczość swobodna, spontaniczna oraz  takich zajęć, gdzie głównie zwraca się uwagę na twórczość kierowaną, gdzie swoboda działania jest znacznie ograniczona.

Dzieci lubią śpiewać, słuchać muzyki, która jest dobrym sposobem na wyrażanie spontaniczności. Dziecko w sposób spontaniczny wymyśla sobie wyliczanki, wynajduje rytmy, komponuje melodie do znanych słów. Każde dziecko nosi w sobie muzykę spontaniczną, ma potrzebę muzycznej zabawy, śpiewu, tańca, gry, tworzenia własnych śpiewanek. Różnorodność form sprawia, że każde dziecko może znależć coś interesujacego dla siebie, dlatego nauczyciel będąc animatorem twórczych  zachowań dzieci powinien inspirować je, zachęcać do samodzielnej ekspresji i tworzenia. Na początku twórczości muzycznej jest fantazja a formą aktywności jest improwizacja. Z ekspresją rytmiczną i wokalną związana jest ekspresja ruchowa. bowiem zajęcia muzyczne powinny być dla dzieci żródłem radości, dawać odprężenie, ożywiać pracę umysłu. Bogatym żródłem inspiracji są utwory poetyckie,  ponieważ dzieci potrafią muzyką i ruchem okazać nastrój i treść utworu oraz dokonać charakterystyki bohaterów.

Kierowanie rozwojem aktywności muzycznej w przedszkolu obejmuje: ekspresję ruchowo – muzyczną, twórczość muzyczną, śpiew dzieci, grę na instrumentach muzycznych i wywoływanie dżwięków, zainteresowania muzyczne i reakcje emocjonalne podczas gry.

Wychowanie muzyczne w przedszkolu powinno opierać się na takich formach aktywności jak: śpiew i mowa, ruch przy muzyce, gra na instrumentach, aktywne słuchanie muzyki. Każda z tych form kształci inne dyspozycje i umiejętności a różnorodność form urozmaica zajęcia, pobudza zainteresowania i aktywność, pomaga w utrzymaniu uwagi.

Upodobanie muzyki u dzieci jest czymś zupełnie naturalnym. Dzieci bardzo lubią śpiewać, słuchać muzyki, śpiewu ptaków i tego, co dzieje wokół nich. Muzyka jest językiem uniwersalnym, intuicyjnym, jest sposobem wyrażania spontaniczności. Wewnętrzny świat dziecka to wyobrażenia, uczucia i przekonania, które są bardzo intensywne i przez cały czas pragną się uzewnętrznić. W miarę jak świat dziecka uzyskuje umiejętność wyrażania się w formie zrozumiałej dla innych, staje się on coraz bardziej uporządkowany.

Dziecko odczuwa naturalną potrzebę okazywania sobie samemu i innym tego, co myśli i czuje. Należy więc stwarzać takie sytuacje, w których dziecko będzie miało okazję wyrazić to, co pragnie oraz motywować je do działania. Dobierając prawidłowy styl pedagogiczny pozwolimy dziecku wyrazić to, co czuje, ale może też być odwrotnie. Nie dając dziecku możliwości wypowiedzenia się możemy wyzwolić u niego niechęć do ekspresji. Od nauczycieli i rodziców zależy, czy stworzymy dziecku odpowiednie warunki do swobodnego rozwijania swojej twórczej działalności.

Aby działanie było naprawdę twórcze i pbudzające musi integrować różne treści i formy działania. Muzyka jest bardzo ważnym czynnikiem rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym, w dużym stopniu wpływa na ich rozwój emocjonalny i estetyczny. Słuchanie muzyki pobudza rozwój analizatora słuchowego, koncentrację uwagi i pamięć muzyczną.

Realizując w przedszkolu zadania z zakresu edukacji muzycznej uczymy dziecko spostrzegania różnych elelmentów muzycznych. Wspomagamy rozwój zainteresowania, uwagę i umiejetność zapamiętywania. Bardzo dobrze na rozwój dzieci wpływają zabawy ruchowe przy muzyce, śpiew oraz gra na instrumencie.  Podczas gry na instrumencie dziecko kształci poczucie rytmu, wrażliwość na barwę, wyzwala aktywność, rozwija wyobrażnię muzyczną i inwencję twórczą.

Wszystkie wymienione formy umuzykalnienia można wykorzystać do rozijania dyspozycji twórczych dzieci, kształtowania ich ekspresji i postawy twórczej. Dziecko podczas tego, co tworzy wyraża siebie, należy więc stwarzać mu jak najwięcej okazji do zaspokajania potrzeby działania i rozwijania własnej aktywności.

Kierowanie rozwojem aktywności muzycznej dzieci w wieku przedszkolnym obejmuje: ekspresję ruchowo-muzyczną, twórczość muzyczną, śpiew dzieci, grę na instrumentach muzycznych i wywoływanie dżwięków, zainteresowania muzyczne i reakcje emocjonalne podczas gry. Do zadań nauczycieli w przedszkolu pod względem rozwijania aktywności muzycznej należy inspiracja zabaw swobodnych przy muzyce, reżyserowanie działań muzycznych z pomocą różnych rekwizytów i tworzenie sprzyjających warunków do częstych kontaktów z muzyką.

Kierowanie aktywnością muzyczną dzieci w wieku przedszkolnym w zakresie rozwijania ekspresji ruchowo–muzycznej powinno realizować się w trakcie zapewnienia dzieciom swobody w poruszaniu się w rytmie muzyki, granej lub śpiewanej w sali zabaw lub w ogrodzie przedszkolnym. Mogą to być również  sposoby naśladowania ruchem czynności wykonywane przez ludzi lub sposób poruszania się zwierząt, wszystko powinno odbywać sie zgodnie z rytmem muzyki i jej charakterem. Innym sposobem jest pokazywanie i wykonywanie ćwiczeń gimnastycznych z jednoczesnym wykorzystaniem przyborów np. piłek, obręczy, skakanki itp. Do wszystkich takich ćwiczeń możemy wykorzystać różne rekwizyty, służące dzieciom do przebierania się, powinny być one zgromadzone w jednym miejscu na sali. Dzieci powinny mieć pełną swobodę w doborze takich właśnie rekwizytów.

Eksponowanie w przedszkolu swobodnej działalnosci twórczej jest procesem niezbędnym, jeśli zależy nam na wychowaniu ludzi dobrze rozumiejących muzykę. Muzyka jest dziedziną szczególnie sprzyjającą spontanicznej, aktywnej, twórczej, wypowiedzi dzieci chociażby ze względu na różnorodność środków wyrazu: słowo, śpiew, ruch, dżwięk instrumentów, różne efekty akustyczne, skojarzenia plastyczne. Twórcza aktywność muzyczna dzieci może najlepiej ujawnić się podczas zajęć muzycznych. Zwłaszcza  ruch jest tą formą ekspresji, której potrzebę dziecko odczuwa najsilniej i którą najpełniej może zaspokoić podczas tego typu zajęć. Najlepszą formą takich zajęć są ćwiczenia muzyczno-ruchowe. Aktywna twórczość muzyczna ujawnia się najlepiej w metodzie C. Orffa. W tej metodzie autor wychodzi od rytmu i intonacji.

Ekspresja werbalna jest jedną z form twórczej działalności, kształci, rozwija i pielęgnuje wyobrażnię, pobudza do aktywności, do urzeczywistnienia marzeń, pozwala zdobyć nowe doświadczenia i zainteresowania. Ekspresja werbalna rozwija dzieci pod względem emocjonalnym, intelektualnym i społecznym. Dziecko lepiej poznaje świat, łatwiej nawiązuje kontakty z rówieśnikami i dorosłymi, identyfikuje sie z nimi poprzez przeżycia i doznania, równocześnie zauważa swoją odrebność.

Naturalną drogą do ekspresji werbalnej jest systematyczne stosowanie swobodnych tekstów Celestyna Freineta, twórcy nowoczesnej szkoły francuskiej. W pracy z dzieckiem powinno się oddziaływać na takie sfery aktywności, jak: poznawcza, emocjonalno–społeczna, emocjonalno–ekspresyjna i motoryczna. Każda z tych sfer związana jest z ekspresją werbalną, którą należy rozwijać w codziennej pracy. Poezja kształtuje, rozwija i wzbogaca mowę  dziecka , która jest tworzywem poezji. Dzięki mowie możemy wyzwalać dziecięce myśli i przeżycia.

Aktywność twórcza w zakresie języka, która ma podstawowe znaczenie dla rozwoju dziecka interesuje w równym stopniu i szkołę i rodzinę. Rodzice powinni być naturalni w sposobie mówienia do dziecka, powinni unikać infantylizmu, aby umożliwić dziecku inwencję w zakresie języka, w miarę jak słyszy mowę wokół siebie, w harmonijnym powiązaniu spontanicznej ekspresji, zorganizowanej myśli i procesu przyswajania form. Proces taki odbywa się  w sposób zupełnie naturalny. Rodzice powinni swoją działalnością włączyć się do aktywności werbalnej swoich dzieci, inspirować ich ekspresję słowną w postaci zabawy, którą można uprawiać razem w domu do czasu, gdy dziecko opanuje język na tyle dobrze, że przestanie go interesować taka forma zabawy.

Podstawową zdolnością człowieka, wokół której rozwija się osobowość jest zdolność twórczej wyobrażni. Wytwory dziecka świadczą o jego potrzebie i zdolności tworzenia, stanowią również zewnętrzny przejaw wewnętrznego życia dziecka. Na początku ekspresja dziecka ma charakter spontaniczny i jednocześnie twórczy. Dżwięki, które wypowiada dziecko są wyrazem jego własnej twórczości. Dziecko odczuwa potrzebę wyrażania siebie, zwłaszcza przy obecności osób trzecich. Około trzeciego roku życia ekspresja werbalna dziecka staje się ukierunkowana i zamierzona. W wieku przedszkolnym dziecko w szybkim tempie zdobywa duży zakres wiadomości o otaczającym nas świecie, pojawia się tendencja do odtwarzania, naśladowania czynności innych osób, a także do ich przekształcania i tworzenia. Dziecko w wieku przedszkolnym odkrywa, że  materiałem zabaw mogą być słowa, chętnie też używa tych słów w formie wyliczanek, śpiewanek, wymyśla bajki i zagadki W wieku przedszkolnym ekspresja werbalna dziecka jest bardzo bogata. Najczęściej przybiera postać neologizmów, pytań, zagadek, kalamburów, rymowanek, śpiewanek i bajek.Dziecko od samego początku przejawia twórczą postawę w odniesieniu do aktywności werbalnej, dziecko nie przejmuje od dorosłych informacji o języku, ale wykrywa je samo, w toku własnej aktywności badawczej. Z materiału językowego tworzy nowe nazwy, powiedzonka, zagadki, opowiadania, piosenki. Język służy dziecku do zabawy, przekazywania informacji, używając języka  dostosowuje ono swój sposób mówienia do rodzaju słuchacza i sytuacji. Właśnie w takim modyfikowaniu swojej wypowiedzi przejawia się twórcza postawa dziecka w używaniu języka. Ekspresja werbalna pozwala na rozładowanie napięcia, agresji, łagodzi niepowodzenia. Może być terapią wyzwalającą pozytywne przeżycia, gdyż dzięki niej możemy przekazać nasze myśli, uczucia i doświadczenia. Taka forma ekspresji doprowadza do ksztaltowania się postawy twórczej. W dzisiejszym świecie człowiek powinien być twórczy, aktywny i wrażliwy na potrzeby drugiego człowieka.

Udział dziecka  w tym kim się staje jest tym większy, im częściej aktywność, jaką podejmuje będzie rzeczywiście jego “własną” aktywnością. Aktywność własna to nic innego jak aktywność wewnętrznie motywowana, która powstaje spontanicznie lub jest sporowokowana przez otoczenie. Przy czym aktywność spontaniczna jest tym lepsza, że przyczynia do osobistego rozwoju, gdyż dziecko może podejmować decyzje, czyli uczy sie samodzielności. Ma poczucie panowania nad otoczeniem oraz poczucie akceptacji, ale przede wszystkim kształtuje sie w nim przekonanie, że może zawsze dać sobie radę. Obserwacja procesu twórczego u dzieci wskazuje, że siłą pobudzającą dziecięcą ekspresję jest przede wszystkim wyobrażnia. Dynamizuje ona myśli i uczucia, pomaga w przyswajaniu wiadomości z różnych dziedzin, które wymagają wyobrażenia sobie miejsc i sytuacji wykraczających poza jego doświadczenia. Jedną z form twórczej działalności jest ekspresja werbalna. Kształci ona, rozwija i pielęgnuje wyobrażnię, pobudza do aktywności, do urzeczywistnienia marzeń, pozwala zdobywać nowe doświadczenia i zainteresowania. Jest nie tylko elementem emocjonalnym, ale również intelektualnym, a także czynnikiem współdziałania społecznego. Dzięki ekspresji i poprzez ekspresję dziecko lepiej poznaje świat, nawiązuje kontakty z rówieśnikami i dorosłymi, identyfikuje się z nimi poprzez podobne przeżycia i doznania, a równocześnie zauważa swoją odrębność.

Ekspresja werbalna to nie tylko spontaniczna wypowiedż osobistych doznań czy przeżyć, ale również odbicie rzeczywistości, obrazy życia dziecka w środowisku, w którym przyszło mu żyć. Poprzez własną ekspresję dziecko lepiej poznaje świat zewnętrzny, siebie, lepiej komunikuje się z rówieśnikami i dorosłymi. Taka forma ekspresji doprowadza do kształtowania się postawy twórczej, w dzisiejszym świecie człowiek powinien być twórczy, odważny, aktywny, wrażliwy na potrzeby drugiego człowieka.

Szczególną rolę w rozwijaniu aktywności werbalnej odkrywa nauczyciel wychowawca, który będąc współuczestnikiem zabaw, kieruje jego aktywnością, ucząc partnerstwa, otwartości, pokonywania barier psychicznych w myśleniu i komunikowaniu się ze światem zewnętrznym. Rozwija także motywację poznawczą czyli umiejętność dostrzegania problemu. Z myślą o kształtowaniu postawy twórczej dzieci przygotowano programy zawierające propozycje zajęć rozwojowo- edukacyjnych o zintegrowanych treściach opartych na treningu twórczego myślenia. Programm dzieli się na dwa etapy, w pierwszym etapie zastosowano różnego rodzaju zabawy integracyjne, sprzyjające budowaniu przyjaznej atmosfery w grupie, wzmacnianiu więzi koleżeńskich oraz dające poczucie bezpieczeństwa i wiary we własne możliwości. Na tym etapie dzieci mogły nauczyć się umiejętności komunikowania się w sposób pozawerbalny i werbalny. Drugi etap to ćwiczenia rozwijające myślenie dywergencyjne i podstawowe mechanizmy twórczego działania. Podejmowanie twórczości werbalnej dziecka zależy od jego indywidualnej motywacji, wrażliwości i potrzeby. Twórczość werbalna może być inspirowana i rozwijana przez stosowanie odpowiednich metod i zapewnienie właściwych warunków otoczenia.
 
Odpowiednią atmosferę niezbędną do rozwijania twórczości werbalnej stwarzają zabawy integracyjne i cykl zajęć ujętych w programie treningu twórczości. Twórczość werbalna to nie tylko rozwój kompetencji komunikowania się, ale i twórcze eksperymentowanie językowe, wyzwalające śmiałe i niekonwencjonalne pomysły ze sfery skojarzeniowej, abstrahowania i porównywania.

Dalszą formą ekspresji są zagadki. Dzieci nie tylko lubią je rozwiązywać, ale także układać. Najbardziej złożoną formą ekspresji dziecięcej jest układanie bajek, opowiadań lub wierszy. Najbardziej twórcze są wypowiedzi narracyjne. Szczególną formą twórczości słownej są rymowanki czy śpiewanki. Utwory przedszkolaków najczęściej związane są z zabawą, wycieczką, elementami baśniowymi, przyrodą, zwierzętami. Dla dzieci w wieku przedszkolnym nieważny jest wynik jego aktywności, ale sam proces tworzenia.

Okres przedszkolny jest okresem najbardziej pomyślnym dla prawidłowego kształtowania cech somatycznych i motorycznych dziecka. Głównym czynnikiem biologicznym stymulującym rozwój i sprawność fizyczną dziecka jest ruch, poniweaż aktywność ruchowa pociąga za soba doskonalenie czynności i funkcji pracujących narządów. Wzmacnia organizm dziecka, ksztaltuje i usprawnia wszystkie jego układy, głównie układ ruchowy, nerwowy, wegetwtywny i dokrewny. W dużym stopniu o zdrowiu dziecka decyduje jego postawa, a prawidłowa postawa dziecka kształtuje sie w miarę rozwoju dziecka przy korzystnym oddzialywaniu środowiska.

Zabawa, muzka, ruch – to podstawowe rodzaje działalności dziecka w wieku przedszkolnym. Nauczyciele wychowania przedszkolnego starają się tak prowadzić zajęcia, aby każde dziecko mogło w pełni wykazać swoją inwencję twórczą i pomyslowość. Znakomitą okazją do tego są zabawy gimnastyczne prowadzone wedlug metody Rudolfa  Labana i A. M. Kniessów. Obie metody różnią się od siebie, ale posiadają wiele elementów wspólnych. Ich twórcy odeszli od tradycyjnego nasladowania i precyzyjnego wykonywania poleceń. W zamian za to proponują wykorzystanie naturalnej potrzeby ruchu dziecka i jego kreatywnych możliwości.

Weronika Sherborne, angielski pedagog wypracowała system ćwiczeń ruchowych  - Ruch Rozwijający. Jest to program nastawiony na rozwijanie, przez odpowiednie ćwiczenia i zabawy ruchowe, takich cech jak poczucie własnej wartości i pewności siebie, poczucie bezpieczeństwa, odpowiedzialność, wrażliwość, umiejętność nawiązywania kontaktów z drugą osobą. Jest to metoda szczególnie przydatna w pracy z dziećmi nadpobudliwymi, agresywnymi, lękliwymi oraz w przypadkach głębszych zaburzeń rozwojowych. Metoda Ruchu Rozwijającego wykorzystuje dotyk, ruch oraz wzajemne relacje fizyczne, emocjonalne i społeczne do rozszerzania świadomości samego siebie i pogłębiania kontaktu z innymi ludżmi. Można ją stosować zarówno w pracy z dziećmi jak i dorosłymi, jest metodą uniwersalną.

Tradycyjną formą stosowaną w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym z zakresu rozwijania sprawności ruchowej są zabawy ruchowe, ćwiczenia gimnastyczne, zabawy i ćwiczenia w terenie  oraz zabawy kształtujące postawę.

Zabawy ruchowe rozwijają aktywność dziecka i wyzwalają jego inicjatywę, pomysłowość i samodzielność, pobudzają wyobrażnię i ambicję. Są to zabawy, które pozostawiają dziecku pełną swobodę i dowolność w sposobie wykonania. Konieczność dostosowania się w zabawie do przepisów i reguł dyscyplinuje dziecko i uczy je wsółdziałania i współżycia. Sam udział w zabawie pozwala dziecku na ocenienie swoich możliwości  w porównaniu z innymi i budzi wiarę we własne siły. Rozwijają się uczucia koleżeńskie, współdziałanie w zespole, uczynność i chęć niesienia pomocy innym.

Opracowała:  Danuta Walczyk   

Skomentuj

Bądź pierwszym, który skomentuje ten wpis!

Tagi